Zo zoetjesaan

De politieke crisis staat weer stil. Dit weekend gebeurde er zelfs helemaal niets, en maandag laat de koning op zijn dooie gemakje partijvoorzitters verder aan- en afrijden. De twee grote overwinnaars van de verkiezingen geven steeds duidelijker aan die rol niet te kunnen spelen.

Na het ontslag van Johan Vande Lanotte wilde Bart De Wever geen interviews geven omdat de partij “geen olie op het vuur wilde gooien.” Daarom werden enkele mindere goden als Liesbeth Homans en Ben Weyts het veld ingestuurd om volk van duiding en achterban van munitie te voorzien. Homans bewees dat ze in de schaduw van De Wever heel wat had bijgeleerd over politieke communicatie, maar Weyts spande de kroon.

“Het heeft weinig zin om nu met zwartepieten te gooien”, zei hij tegen De Morgen. “Als er één schuldige is, is het de kloof tussen Vlamingen en Franstaligen. Het Franstalige afwijzingsfront vergroot die kloof alleen maar, terwijl wij toch voorstellen gedaan hebben om hem te dichten.” Je moet het citaat enkele keren lezen om het vernuft dat erachter schuilt op waarde te kunnen schatten.

Weyts wil niet zwartepieten. De kleine staatsman in hem spreekt. Hij distantieert zich daarmee van alle andere partijen die het wel nodig vonden een schuldige aan te wijzen. Niets voor Ben Weyts, hoewel hij het in de volgende zin zonder verpinken wel doet. Het ligt aan de kloof tussen Nederlandstaligen en Franstaligen. Ergo: het Belgische model, dat het eerste programmapunt van zijn partij gelukkig wil afschaffen.  Dat past in de rationele retoriek die de partij al enkele jaren toepast. De Walen zijn niet slechter dan ons, ze zijn anders. Het heeft de partij groot gemaakt, maar Weyts kan het in zijn volgende uitspraak niet nalaten te vervallen in oude gewoonten. Het ligt toch aan de Franstaligen, en wel zeker niet aan ons.

Na meer dan een half jaar onderhandelen, is de analyse van Weyts dus nog steeds dat het allemaal aan de Franstalige politici ligt. Nochtans hebben veel van zijn partijgenoten al laten optekenen dat zij in 2007 best genoegen hadden kunnen nemen met de staatshervorming die momenteel op tafel ligt. Ik wil best geloven dat het toen allemaal lulletjes rozenwater waren die alles vraten wat hen werd voorgezet, maar vermoed dat dat niet de bottomline was.

Aan de andere kant van de taalgrens is het niet veel beter gesteld. Daar heeft de overwinnaar van de verkiezingen, Elio Di Rupo, er niets beters op gevonden dan een regering van nationale eenheid te lanceren op zijn nieuwjaarsreceptie. Zelfs als hij die piste in alle discretie had afgetoetst zou die algauw vruchteloos zijn gebleken – daar hoef je geen politiek genie voor te zijn. Dat hij het ideetje net voor de zeven-uurjournaals oplaat, maakt duidelijk dat het niets meer voorstelde dan een publiciteitsstunt. Tenzij hij nog steeds denkt CD&V te kunnen losweken van hun kartelpartner.

Ik zou aan Ivan De Vadder moeten vragen hoeveel dagen we na de verkiezingen zijn, maar het is duidelijk dat het zo zoetjesaan tijd wordt dat (slikt het opkomend maagzuur terug door) de winnaars hun verantwoordelijkheden opnemen. Vooralsnog is niets minder waar. De ene spiegelt ons voor nog steeds op zoek te zijn naar een compromis, maar verzint er ondertussen niets beter op dan alle schuld bij de andere te leggen. Die andere houdt dan weer vol dat hij geen verkiezingen wil, maar investeert meer dan in wat anders energie in doorzichtige mediacampagnes. Het is dat het over de welvaart van de mensen gaat.

Per taalgroep

Het triumviraat (Vande Lanotte, De Wever, Di Rupo) is na een eerste, mislukte poging vorige week tot een nieuwe onderhandelingsmethode gekomen. Vanaf heden zal er per taalgroep worden vergaderd. Op zijn minst een interessante piste die opheldering kan brengen.

De afgelopen dagen was er namelijk een probleem ontstaan. Het wantrouwen is de voorbije maanden nooit van de lucht geweest, maar sinds kort probeert N-VA met meer stelligheid dan ooit tevoren te bewijzen dat Franstalige partijen hen proberen te isoleren. Zondag wond Bart De Wever daar op Klara weinig doekjes om: “De Franstalige partijen beginnen te speculeren op een regering zonder N-VA […] Men probeert de Vlaamse publieke opinie los te weken van N-VA. SP.A en Groen! doen daar graag aan mee, net als het grootste deel van de media. En dan is het wachten tot CD&V kantelt.”

Hij noemde dat de slag om de publieke opinie. Dat klopt. De communicatie van partijen tijdens deze onderhandelingen, is er meer op gericht om een eventuele mislukking iemand anders alvast aan te wrijven dan een compromis te forceren. Zoals de Franstaligen volgens N-VA die partij momenteel proberen te isoleren, uit te hongeren en onmogelijk te maken, probeert N-VA zelf duidelijk te maken dat die partijen daarmee bezig zijn. Kwestie van dat we weten waar de klepel hangt.

Geheel ongegrond is de voorspelling van N-VA natuurlijk niet. Charles Michel en andere liberalen maakten de afgelopen dagen duidelijk dat zij liefst een regering zonder de Vlaamse nationalisten zouden vormen. Jean-Marc Nollet (Ecolo) beweerde dat N-VA de betekenis van een compromis niet kende, en Philippe Moureaux (PS) riep CD&V op om N-VA los te laten. Je zou voor minder wantrouwig worden.

Toch is dat niet het hele plaatje. Vorige week liet Europees commissaris Karel De Gucht (Open Vld) op Radio 1 optekenen dat N-VA ideologisch niet in staat is om een compromis te sluiten. Professor Paul De Grauwe (K.U.L.) schreef op 7 januari al in De Morgen: “De N-VA wil geen oplossing omdat die partij een heel andere agenda heeft, met name de boel op te blazen.” Tom Lanoye sloot zich daar dit weekend in De Morgen met veel poeha bij aan.

In De Zevende Dag zag politicoloog Dave Sinardet (UA) het voorstel van Siegfried Bracke (N-VA) om de RVA te splitsen eenzelfde redenering bewijzen. Het lanceren van een idee waarvan je weet dat alle andere onderhandelaars er tegen zijn – N-VA moest zelfs belangenvereniging Voka de les spellen in zuiverheid, wat een unicum kan geheten – vond Sinardet oftewel amateuristisch, oftewel een manier om de uitgang te zoeken. Hij hield er rekening mee dat N-VA geen akkoord meer wil maar enkel een elegante manier zoekt om de boel op te blazen.

Er is met andere woorden enige onenigheid over de rol van N-VA. De partij zelf denkt dat andere spelers haar eruit proberen te knikkeren, terwijl opiniemakers van allerlei slag geloven dat zij zelf de gesprekken saboteren. Om dit pleit te beslechten, zouden de onderhandelingen per taalgroep wel eens uitermate geschikt kunnen uitpakken.

Bart De Wever heeft nooit – zoals de Franstaligen zoveel deden – op voorhand willen samen zitten met zijn Vlaamse collega’s om een gezamenlijk standpunt uit te werken. Omdat hij locomotiefgewijs liever alleen (of met Elio Di Rupo) de leiding wilde nemen, of omdat hij partijen als sp.a en Groen! te klein vond voor een serieus gesprek. Dat verandert nu. Bij de onderhandelingen die de komende tijd worden gevoerd, zullen de Franstalige partijen niet betrokken zijn, en zal De Wever met andere Vlamingen tot een akkoord moeten komen.

In die werkwijze vervalt meteen het argument dat Franstalige partijen hem proberen te isoleren. Ook de idee al zouden zij CD&V voor zich proberen te winnen, valt grotendeels weg. In Vlaamse onderhandelingen zullen christendemocraten meer dan ooit hun eigen koers moeten bepalen. Bart De Wever krijgt de kans om, niet gehinderd door Waalse spelbrekers, te bewijzen dat hij ten minste in staat is om een compromis te bereiken. Met CD&V, maar ook met Groen! en sp.a. Als hem dat lukt, bewijst hij dat N-VA geen bende radicalen zijn. Als hij daar niet in slaagt, wordt het heel wat moeilijker om de slag om de publieke opinie te winnen.

Voor het grijpen

Als Danny Pieters zijn personeelsbeleid een beetje op orde krijgt, begint hij vandaag samen met André Flahaut (bekend van de telefoondienst Allo Flahaut) aan een consultatieronde. De prosecco kan alvast koud worden gezet.

De regeringsvorming komt uit een woelige periode waarin de onderhandelaars elkaar waarschijnlijk meer op teevee zagen dan in besprekingen. Bart De Wever greep deze fase aan om het malle ballonnetje op te laten dat hij ook met de liberalen een akkoord zou kunnen sluiten. Vooralsnog zou hij daar Olivier Maingain bij krijgen, wat enkel een vrolijk wederzien kan opleveren. De Wever zou daarmee bovendien eigenhandig de samenwerking tussen PS, CDH en Ecolo uit elkaar moeten rijden, wat ook niet erg realistisch lijkt. De PS wilde daar wat tegenover plaatsen van dezelfde orde, zodat de studiedienst kwam aanzetten met het dreigement al zouden zij de splitsing van België zijn aan het voorbereiden. De afgelopen dagen was het speeltijd.

De twee gedoodverfde coalitiepartners moesten even loos gaan omdat de weken daarvoor de sfeer om de onderhandelingstafel weggezakt was naar een dieptepunt. Misschien was het Turks fruit niet bevallen, maar het had ook met enkele ongelukkige manoeuvres te maken. Bart De Wever had de financieringswet op tafel gegooid, waarover hij eerder aan de PS beloofd had te zwijgen. Dat viel niet goed, maar na een rit langs de koning kon iedereen zich vinden rond twaalf principes over de hervorming van de financieringswet. Toen sommige Waalse onderhandelaars zich over dat akkoord ietwat lacherig uitlieten in de Waalse pers – het is eigenlijk ook om te lachen – was het aan de Vlaamse onderhandelaars om zich beschimpt te voelen. Zij probeerden in extremis de financieringswet te koppelen aan een herfinanciering van Brussel, waarmee De Wever een andere belofte brak, maar het spel zat toen al op de wagen. Het vertrouwen was helemaal zoek, en dat is nooit goed.

In die laatste dagen is er eigenlijk niet meer onderhandeld. Daaruit is de crisissfeer ontstaan die kranten noopte tot het opgooien van nieuwe verkiezingen, maar eigenlijk hadden die dagen niets meer te maken met het echte spel. Daarvan is het werkelijk resultaat nog steeds dat er nooit eerder zoveel op tafel heeft gelegen, en dat de kansen van een historisch compromis reëel zijn. Als wij de weekendkrant van De Morgen mogen geloven, zou het wel eens sneller gepiept kunnen zijn dan de formatie van het Nederlandse kabinet.

Tine Peeters heeft het in die krant over een akkoord tussen De Wever en Beke: “Beke probeert daar De Wever te vermurwen om akkoord te gaan met een compromis waarin Brussel één à twee jaar lang 250 miljoen toegestopt krijgt. Geen blanco cheque, maar wel een som geld die toegewezen zal worden aan welomlijnde bevoegdheidspakketten. De Wever hapt toe, omdat eerder al werd overeengekomen dat de nieuwe financieringswet in maart 2011 zou moeten neergeschreven zijn.” Dat lijkt opmerkelijk veel op de consensus die tussen de andere onderhandelaars was ontstaan, maar Di Rupo wilde in deze fase eigenlijk niet meer weten van een akkoord. Hij was op, wilde enkel naar de koning en de boel voor even de boel laten.

Nu Pieters en Flahaut het podium zijn opgestuurd, moet het vertrouwen hersteld worden. Wanneer dat gebeurd is, ligt een akkoord over de staatshervorming eigenlijk voor het grijpen. Bij wijze van spreken, want over de financieringswet is natuurlijk ten gronde nog steeds niet gesproken.

52 – De eerste probeersels

Ik had zondag een erg aangename avond, dankjewel. Niet enkel omdat ik steeds meer onthecht raak van verkiezingsresultaten, of omdat ik wat blij ben dat ik in een land woon met twee verschillende democratieën, maar omdat de Vlaamse uitslag mij simpelweg bevalt.

De overwinning van N-VA is ongezien. Veel groter dan gedacht. Ik had bedacht dat het onmogelijk was dat Bart De Wever het succes van Hugo Schiltz zou overtreffen. Hij doet ongeveer tien procent beter. Deze overwinning is een voldongen feit zoals de zeges van VB dat ooit waren. Enkel zonder het ranzige kantje. Het enige wat tegenover deze overwinning staat, is dat de linkse partijen stand hebben gehouden. Waar LDD verdwijnt, CD&V, open vld en VB fors inleveren, kunnen sp.a en Groen! hun zetelaantallen plus minus behouden. Voor Groen! ziet het er naar uit dat Kristof Calvo en Eva Brems in de Kamer komen. Tinne Van der Straeten moet vertrekken. Dat laatste is een pijnlijke zaak voor de partij.

Heuglijk nieuws

Het verschil met de monsterscores van VB, is dat het resultaat van N-VA ook wat positiefs in beweging kan zetten. Het mandaat dat de kiezers hen hebben gegeven is enerzijds te sterk om genegeerd te worden door De Wever – hij moet op zoek naar een akkoord, want deze score evenaart hij waarschijnlijk nooit -, maar kan ook niet opzij worden gezet door de Waalse partijen. Ze zullen met hem moeten praten. Doen ze dat niet, lijkt het waarschijnlijk zelfs in de ogen van hun achterban dat zij België naar de afgrond brengen. Niemand kan nog om N-VA heen.

In deze situatie is het heuglijk nieuws dat de Waalse democratie anders heeft gekozen dan de Vlaamse. Als Wallonië ook rechts had gestemd, op MR, was een akkoord onmogelijk geweest. Didier Reynders heeft de afgelopen jaren samen met Olivier Maingain bewezen niet in staat te zijn om een compromis te sluiten. Daarvoor zijn hun belangen in de Brusselse rand te groot. Dat is voor PS, een partij die veel sterker staat in Wallonië dan in Brussel, laat staan in de mondaine rand, veel minder het geval. Als de regering vier jaar de tijd heeft om een akkoord te verwerken, zal PS daar weinig problemen mee hebben. CDH waarschijnlijk ook, hoewel Joëlle Milquet in de campagne heeft bewezen zich wat dat betreft als een ongeleid projectiel te kunnen gedragen.

Wanneer de problemen omtrent Brussel geregeld raken, zal het ook veel makkelijker worden om een hele staatshervorming te onderhandelen. Misschien zit ik verkeerd – ik schrijf deze tekst zonder veel afstand te hebben genomen -, maar ik heb alleszins het gevoel dat het deze keer kan lukken. De cijfers die de afgelopen weken over de Waalse economie verschenen, spelen daar ook een rol in. Wallonië is niet meer het kneusje, of toch op zijn minst op weg om van dat imago af te raken. Dat geeft zelfvertrouwen, wat Wallonië goed kan gebruiken. Hun angst voor hervormingen tout court wordt daardoor misschien iets kleiner, hoewel je je kan inbeelden dat de overwinning van N-VA bezuiden de taalgrens niet meteen als een signaal van vertrouwen zal worden gezien.

Nooit meer zoveel stemmen

Dat is net het mooie aan deze uitslag. Als N-VA slaagt, zal zij nooit meer zoveel stemmen halen als nu. De noodzaak van deze partij zal verdwijnen, net als haar vermeende maagdelijkheid. Proteststemmers gaan op zoek naar een nieuw onderkomen, anderen keren terug naar hun vertrouwde partij. Daardoor is het haast uitgesloten dat N-VA op de korte of middellange termijn haar finale doel zal kunnen verwezenlijken. Een grote staatshervorming zit er in, waar in het beste geval beide deelstaten beter van worden, maar het einde van België is zondag niet dichter bij gekomen. Als dat ooit een concreet onderwerp van kiesstrijd wordt, zal de partij hoe dan ook veel minder stemmen halen.

De afstraffing van de liberale partijen, zowel boven als onder de taalgrens, was eveneens een feestelijk gebeuren. Op voorwaarde dat deze partijen uit de regering blijven, wat in de natuurlijke gang der dingen ligt. Wat coalitievorming betreft, lijkt een afspiegelingscoalitie het meest voor de hand te liggen. CD&V, sp.a en N-VA aan Vlaamse zijde, eventueel aangevuld met Groen! en PS, CDH en Ecolo aan Waalse kant. Mijn geliefde olijfboomcoalitie heeft er eigenlijk nooit echt ingezeten. Met een afspiegelingscoalitie kan De Wever het makkelijkst tot een communautair akkoord komen, maar hij zal erbij moeten nemen dat dit in the end een centrumlinks kabinet is. De overmacht van PS zal de regering behoeden voor antisociale maatregelen in crisistijden. Bea Cantillon (professor sociologie) zei zondagmiddag tegen Goedele Devroy dat fors besparen perfect mogelijk is zonder mensen de armoede in te duwen. Met de liberalen in de oppositie, is de kans reëel dat deze piste ook daadwerkelijk wordt onderzocht.

Geen einde van wat dan ook

Net zoals met verlies voor liberalen, ben ik steeds opgetogen over verlies voor christendemocraten en gore racisten. Ook de ondergang van LDD stemt vrolijk. Het succes van N-VA was onafwendbaar, en ik heb er vooralsnog vertrouwen in dat De Wever daar op een verstandige manier mee om zal gaan. Zo hoeft deze uitkomst geen einde van wat dan ook te betekenen, maar kan het – we gaan helemaal loos – een begin betekenen van een duurzame hervorming van België. Geen splitsing, want daar zal nooit een meerderheid voor te vinden zijn. Ook het, onder voorbehoud, aanstaande premierschap van Elio Di Rupo doet mij veel plezier. Eindelijk weer een premier waarmee je buiten kan komen. Een socialistische, Italiaanse nicht die chemie heeft gestudeerd. Het is wat anders dan een boekhouder met geiten, een haiku-intellectueel. Eindelijk weer iemand om trots op te zijn.

Eerst zal een bijzonder moeilijk parcours moeten worden doorlopen, waarvan de uitkomst zeker niet vaststaat. Er zal wederom lang onderhandeld worden, maar dan hebben we misschien ook wat. Als dit experiment slaagt, zal België daar uiteindelijk sterker uitkomen. Het land zal haar zelfvertrouwen kunnen herwinnen, en niet meer met gebogen hoofd achteraan het internationale toneel hoeven te staan. Met dank aan Bart De Wever.

Dit krankzinnig positieve schrijfsel, is het laatste met zo een mallotig nummertje. Ik ben oud genoeg om zelf te bepalen wanneer er wat geschreven moet worden, maar zondagavond blijft daarvoor een uitgelezen moment.