Voor je over andere dingen kan praten

En daar is het rechts minderheidskabinet. Nadat alle kranten en weekbladen de kans kregen een achtergrondstuk te publiceren over het Deense model, lijkt het zover. Mark Rutte, Maxime Verhagen en Geert Wilders gaan onderhandelen over een regeer- en gedoogakkoord. Het zal me benieuwen.

Schrijven over lopende formaties lijkt veel op oorlogsberichtgeving. Betrouwbare gegevens ontbreken, het brede plaatje oogt troebel, zodat de meest recente veldslag wordt gebracht alsof die over het hele conflict zal beslissen. Eigenlijk kan je enkel speculeren, en vooral niet te hoog inzetten. Om die reden was de hysterie die losbarstte toen vrijdag bleek dat de mogelijkheid van een rechts minderheidskabinet serieus zou worden onderzocht, nogal voorbarig. Net als mijn bericht enkele weken geleden over een aanstaand Paars kabinet. Oude kranten zijn al helemaal waardeloos.

Te mijner eigen verdediging hou ik dat Paarse kabinet nog even in de lucht. Het lijkt momenteel door Mark Rutte gedood en begraven, maar het zou net zo goed nog een keer terug kunnen komen. Daarvoor waren de bloemetjes die de onderhandelaars Rutte, Cohen, Pechtold en Halsema elkaar toewierpen na het mislukken van de onderhandelingen wel erg opvallend. Iedereen was zo lief voor elkaar, dat daar in Den Haag wel een onderlinge afspraak achter moest zitten. Al is het maar het inzicht dat ze elkaar later misschien nog nodig hebben. Ook de uitleg die informateur en voorvechter van duurzame energie Ruud Lubbers gaf aan zijn beslissing om besprekingen op rechts te faciliteren, klonk niet erg overtuigend: “Alle mensen waarmee ik heb gesproken, vonden dat dit eerst moest gebeuren, voor je over andere dingen kan praten. Dus dat moet dan maar eerst gebeuren.” Lubbers lijkt een bescheiden rol te spelen, maar je kan hem niet wegdenken.

De reacties van partijen CDA en VVD zijn bovendien niet van dien aard dat je bij hen veel enthousiasme vermoedt. Bij CDA is er nog steeds een sterke ideologische stroming die samenwerking met Wilders afkeurt. Allerlei oudere prominenten en afdelingshoofden die de machtshonger van de Haagse kopstukken niet voelen, maakten de afgelopen dagen luidruchtig bezwaren. Aangezien elk voorstel ooit door een congres geloodst moet worden, kan dat best spannend worden. Mark Rutte doet weliswaar zijn best om enthousiast te klinken en daarmee zijn achterban te plezieren, maar echt overtuigen doet hij evenmin. Enerzijds zegt hij vandaag in De Telegraaf niet meer beschikbaar te zijn voor andere formaties, anderzijds vindt hij het nodig Job Cohen de schuld te geven van de hangende minderheidsvariant. Als je ergens pal achter staat, ga je niet op zoek naar schuldigen.

Los van electorale berekeningen, heb ik nooit begrepen waarom VVD zo graag wil samenwerken met PVV. Geert Wilders heeft een traditioneel links sociaaleconomisch programma ontwikkeld dat in niets lijkt op de voorstellen van VVD. Ze kunnen elkaar vinden in het behoud van de hypotheekrenteaftrek, maar verder staan ze loodrecht tegenover elkaar. Als het over migratie en integratie gaat, staan de partijen misschien aan dezelfde kant van het spectrum, maar bepaald niet dicht genoeg bij elkaar om van een vanzelfsprekende eensgezindheid te gewagen. Ook hierop zullen toegevingen moeten worden gedaan die voor beide partijen moeilijk te behappen zijn. Wilders is na zijn vertrek bij VVD veel verder afgedreven dan sommige liberalen hopen.

Als er toch een akkoord wordt gesloten tussen VVD, CDA en PVV zijn er bovendien praktische bezwaren te verwachten. PVV heeft momenteel geen zetels in de Eerste Kamer (Senaat), waar bij verkiezingen in maart pas verandering in kan komen. Tot zolang zou het de minderheidscoalitie wel eens erg lastig kunnen worden gemaakt. Dit rechtse kabinet is eigenlijk zo onzeker dat het nog veel te vroeg is om de principiële bezwaren uit de kast te halen. Misschien dient deze ronde enkel om de achterban van Rutte duidelijk te maken dat samenwerking met Wilders onmogelijk is, en wordt er binnenkort weer naar andere mogelijkheden gekeken. Misschien komt Paars plus dan wel weer terug, maar rekent u me er maar niet op af.

Profeten van een hernieuwde democratie

Geen denken aan dat ik op de convergenties tussen Bart De Wever en Elio Di Rupo ga inhakken. Ook al omdat ik er het raden naar heb waar die zich precies bevinden. In Nederland houden alle politici van coalitiepartijen (Paars plus) sinds kort ook de lippen op elkaar, maar het ene nieuwtje dat bekend raakte, is het overdenken waard.

De twee informateurs Uri Rosenthal (VVD) en Jacques Wallage (PvdA) gaven dinsdag een laatste persconferentie waarin zij een radiostilte afkondigden. Wat de heren ook vertelden, en algemeen al een tijd werd aangenomen, was dat Paars plus streefde naar een compact regeerakkoord op hoofdlijnen. Zo hoeven de onderhandelingen niet maanden aan te slepen, maar krijgt de Tweede Kamer ook meer inspraak. En worden wisselmeerderheden zelfs mogelijk.

Waar Paars plus op aanstuurt, is een kabinet dat veel minder politiek geladen is dan gebruikelijk. Balkenende IV is ten onder gegaan aan partijpolitieke conflicten, wat de opvolgers daarvan logischerwijze proberen te vermijden. In het beste geval blijven de politieke leiders (Rutte, Cohen, Pechtold en Halsema) in de Tweede Kamer zetelen, zodat het zwaartepunt in Den Haag terug bij de wetgevende macht komt te liggen. Zeker wanneer onderwerpen aan de orde komen die door de coalitie niet op voorhand werden uitonderhandeld, wordt het parlementaire debat weer van wezenlijk belang.

Ik overdrijf niet als ik zeg dat het water  me daarbij in de mond loopt. Ik ben altijd al gek geweest op het extreem proportionele kiesstelsel in Nederland – wat blijkt geeft van een volwassen houding tegenover het kiezerscorps -, maar nu de Tweede Kamer weer wordt herontdekt als machtscentrum, kan het niet op. Moet gezegd dat de relatie tussen regering en parlement de laatste tijd in Nederland nog verzuurder was dan in België. Bewindslieden kondigden in de Tweede Kamer soms aan aangenomen moties simpelweg niet te zullen uitvoeren. Vincent Van Quickenborne heeft nog de beleefdheid eigen moties waar hij het niet mee eens is via gerechtelijke weg te laten aanvallen door medewerkers, maar zelfs daarvoor namen Nederlandse ministers niet langer de moeite.

Voor je het weet, zit je te kraaien over een nieuwe politieke cultuur, maar daar is het nog te vroeg voor. Rutte, Cohen, Pechtold en Halsema zijn tot nader orde geen profeten van een hernieuwde democratie. Eigenlijk bedrijven ze niets anders dan realpolitik. De drie linksige deelnemers aan de onderhandelingen zaten te popelen om aan Paars plus te beginnen, maar wisten dat Mark Rutte dit nooit aan zijn achterban verkocht zou krijgen. Het lijkt er op dat binnen VVD enkel Mark Rutte en Uri Rosenthal warm zijn te maken voor een Paarse coalitie.

Zo komen er onderwerpen ter sprake waar Rutte niet op kan toegeven. PvdA, D66 en GroenLinks zouden het daar evenzeer moeilijk mee hebben, maar begrijpen dat Rutte wat nodig heeft om de achterban te sussen. Dan komen de wisselmeerderheden goed van pas. Op die manier kan Rutte in de Tweede Kamer zijn zin krijgen door met CDA en PVV een akkoordje te sluiten, zonder dat de anderen daar geraakt door worden. Zij kunnen ondertussen New politics en Respect voor de kiezer rond toeteren. CDA en PVV zullen het hier weliswaar moeilijk mee hebben, maar ze kunnen ook niet makkelijk voorstellen wegstemmen die op hun maat zijn gesneden. Wat je krijgt, is een strikt geleide parlementaire democratie. De onderwerpen zijn onderhandeld, maar niet altijd de oplossingen. Misschien blijft het politieke spel net zo voorspelbaar als voorheen, maar evengoed komen er verrassingen aanwaaien. Daar kijk ik erg naar uit.

Hijgerige burgermannen in confectiepak

Maurice De Hond zegt op radio 1 dat de politiek zoals we die tot nu kenden, afgelopen is. Twee dagen geleden voorspelde hij Hero Brinkman dat zijn partij (PVV) nooit vierentwintig zetels zou halen. Nooit. Deden ze toch. Brinkman vindt dat De Hond maar een nieuwe baan moet zoeken. Met die rechtse jongens valt best te praten.

Elk verlies voor CDA is een zegen voor de democratie. De partij is gisteren gehalveerd. Van 41 naar 21 zetels, van 27 naar 14 procent. Jan Peter Balkenende gaf gisterenavond een speech waar iedereen enkel goeie woorden voor over had. Innemend, fenomenaal, eerbaar. Het enige wat werd onthouden was dat hij opstapt. Toen zijn laatste kabinet viel, wilde hij zo snel als mogelijk uitgeroepen worden tot lijsttrekker van zijn partij. Balkenende dacht het nog één keertje te kunnen. Yves Leterme deed net het omgekeerde. Die vluchtte naar West-Vlaanderen als veilige schuilplaats. Iets zegt mij dat hij het zondag voor de eerste keer in zijn leven een hele dag niet over zijn verantwoordelijkheden opnemen zal hebben.

Sociaalliberaal en groenrechts

VVD werd gisteren rond drie uur ’s nachts de grootste. Het overwinningsfeest dat daarmee gepaard ging, herinnerde mij eraan wat ik precies tegen liberalen heb. Hijgerige burgermannen in confectiepak dansend op een podium. Rob Trip vreesde dat hij de top van het nieuwe kabinet zag staan. De partij heeft deze verkiezingen gewonnen omdat de lijsttrekker zo vriendelijk was zijn eigen ideeëngoed even aan de kant te schuiven. Enkele jaren geleden noemde Mark Rutte zichzelf sociaalliberaal, een tijd geleden pleitte hij voor een groenrechtse beweging, maar in de campagne was hij vooral neoliberaal en lelieblank rechts.

De persoonlijke overtuigingen van Mark Rutte zullen ondanks zijn verkiezingsprogramma misschien de coalitievorming tekenen. VVD kan in principe een akkoord sluiten met CDA en PVV. In dat geval heeft de meerderheid één zetel op overschot. Geloofwaardig klinkt deze mogelijkheid niet echt. Geert Wilders maakte zich de afgelopen tijd helemaal op voor regeringsdeelname, maar dat wil eigenlijk niets zeggen. Voor hetzelfde geld maakt hij zich op om de schuld van een mislukking in de schoenen van de anderen te schuiven. In Almere en Den Haag viel er met PVV geen akkoord te sluiten. Ook CDA zou een bijzonder moeilijke coalitiepartner zijn. Een gehalveerde partij staat niet te springen om een ander in het schild te helpen hijsen. De oppositie lonkt voor CDA, net als de woestijn. Hierdoor wordt een kabinet van nationale eenheid, ingevuld door VVD, CDA en PvdA, eveneens hooglijk onwaarschijnlijk. Het land is er erg aan toe, maar zo erg nu ook weer niet.

Verder niets nieuws

Als Mark Rutte de sociaalliberaal is die hij ooit beweerde te zijn, zal hij sowieso meer zin hebben in Paars plus. VVD, PvdA, D66 en Groen-Links. Eigenlijk is dit de enige mogelijkheid die levensvatbaar kan genoemd. Als Maurice De Hond een beetje zou hebben opgelet, zou hij merken dat Paars plus verduveld veel lijkt op Paars van Wim Kok. De leider wordt geen sociaaldemocraat maar een liberaal, en Groen-Links komt erbij. Verder niets nieuws onder de zon.

In de coalitie zou VVD 31 zetels hebben, PvdA 30. Dat verschil is belangrijk om te kijken wie het initiatief mag nemen, maar de liberalen zullen moeten beseffen dat het bij regeringsvorming weinig uitmaakt. De vraag is dan ook of het verstandig is om hun politiek leider Minister-president te kronen. Rutte heeft gewonnen, maar niet zo overtuigend als hij het zich de laatste weken had voorgesteld. Hij zal in een kabinet te zwak staan om als ontegensprekelijke leider te gelden, dus misschien houdt VVD hem daar maar beter buiten. Femke Halsema en Alexander Pechtold gaven al aan in de Tweede Kamer te willen blijven.

Op de ochtend na verkiezingen zijn dit natuurlijk allemaal probeersels. Ik neem nergens gif op in, voor je het weet is Wilders vicepremier. De Partij voor de Dieren heeft haar zetelaantal (2) behouden, SP (15) en PvdA (30) een monsternederlaag vermeden. Groen-Links (10) en D66 (10) zijn er op vooruit gegaan. Het is eigenlijk nog even goed, zo.

49

No way dat ik tot aan verkiezingsavond het succesverhaal van de N-VA en Bart De Wever ga aanhoren. Om ook eens een gemeenplaats op te zoeken: Laat ons eerst maar afwachten hoe de kiezer de kaarten schudt. In de tussentijd hou ik mij ledig met de Nederlandse campagne.

Waar politieke waarnemers in België samenhangende analyses moeten puren uit driemaandelijkse peilingen, hebben Nederlandse collega´s elke week meerdere steekproeven voor handen om wat uit te boetseren. Het waarheidsgetrouwe karakter is even twijfelachtig, de verhalen en verzinsels eromheen even coherent. Bart De Wever is in Vlaanderen om voor de hand liggende redenen nu al de overwinnaar, Mark Rutte waant zich in Nederland alreeds Minister-president. Hij stijgt per week één zetel in de peilingen, volgens gediplomeerde omstanders omdat de scheiding tussen traditioneel links en rechts weer helemaal terug is.

Ik weet het niet. Misschien zakt de neoliberale pudding wel weer in elkaar, maar ik wil best even uitgaan van een succesje voor de VVD. Al is het maar omdat ik Mark Rutte wel mag – voornamelijk omdat wordt gezegd dat hij het persoonlijk niet eens is met de harde taal die hij tegenwoordig uitslaat. De ontwikkelingssamenwerking moet gehalveerd, net als Europese uitgaven, werkloosheidsuitkeringen moeten gekort in tijd, subsidies allerhande afgeschaft, meer blauw op straat en langere celstraffen. Wat integratie en migratie betreft, lijkt het partijprogramma overgeschreven van de PVV. Mark Rutte slaat iedereen de argumenten uit handen waarom ze Wilders zouden stemmen. Bovendien ziet hij er uiteindelijk toch betrouwbaarder uit, en belooft hij – klassiekers blijven het goed doen – lagere belastingen. Wilders propageerde tot nog toe een sociaal linkse politiek, waarmee hij hopeloze, werkloze en armoeiige marginalen (white trash) wist te lokken. Rutte weet met zijn sociaal rechts discours mensen te overtuigen die nog wel een baan hebben en geen werkelijke onzekerheid kennen. En die zijn nog steeds met meer.

Bovendien gaat het andere partijen niet voor de wind. CDA is in een sukkelstraatje beland nadat zowat de halve partij Balkenende publiekelijk afviel. De affaire van of rond Jack De Vries, die altijd dicht bij de Minister-president heeft gestaan, deed ook geen goed. De PvdA lijkt net zo veel last te hebben met de lijsttrekker. Dat valt niet uit peilingen af te leiden, maar omdat Job Cohen merkelijk slecht presteert in debatten en interviews. Ik heb Cohen – dat moet u maar even aannemen – altijd een norse en stuurse man gevonden. Hij mag dan wel prominent lid van de PvdA zijn, maar heeft voor die partij steeds bestuurstaken uitgevoerd. Een politiek beest in de zin van discussie en debat is hij nooit geweest. Wanneer Cohen in een gesprek wordt tegengesproken of een moeilijke vraag krijgt voorgelegd, reageert hij steeds nogal verontwaardigd. In het begin van de campagne heette dat nog presidentieel en eerbiedwaardig. Ik had Wouter Bos de campagne laten doen, en hem na de verkiezingen pas het stokje laten doorgeven.

Ook de berekeningen van het Centraal Plan Bureau kwamen de VVD goed uit. Die werden deze week voorgesteld, en daaruit bleek dat de partij met ruime voorsprong de meeste banen zou creëren. Het aantal vierhonderdduizend werd genoemd. Dat zou pas tegen 2040 lukken, maar wie kan daar tegen zijn? Het is maar hoe je het bekijkt. Nova liet hoogleraar Economie Sweder van Wijnbergen naar de cijfers kijken, en die had toch enkele aanmerkingen. Door de VVD worden er geen vierhonderdduizend banen gecreëerd – dat kan je niet meten -, maar er worden vierhonderdduizend mensen de arbeidsmarkt opgejaagd. Omdat ze hun uitkering verliezen of omdat ze langer dan voorheen moeten doorwerken. Dat is heel wat anders. Dit soort gegoochel met cijfers wil Pieter De Crem ook in België gangbaar maken.

Zondag noemde Mark Rutte bij Buitenhof Margaret Thatcher als voorbeeld. Voor mocht hij ooit premier worden. Nou heb ik een hele speciale relatie met deze grand dame, maar ze komt niet (meer) in aanmerking om een land te leiden. Laat staan een mannelijke – Neelie Kroes tot daar aan toe –  kloon van haar zonder haarlak en broche. Hopen dat de peilingen – en er is geen enkele reden om dat niet doen – er weer goed naast zitten. Heb ik toch nog wat over Vlaanderen gezegd.

43

Vrijdag stelde Mark Rutte het verkiezingsprogramma van de VVD voor. Waarom moet het daar in godsnaam over gaan? Nou ja, tot hier toe staan daarin de meest verlepte voorstellen te lezen. Het CDA maakt haar plannen volgende week pas bekend.

Maar eerst felicitaties. Nu weet ik ook wel dat het een makkie is om het Haagse journaille wat op de mouw te spelden, maar Rutte verdient een pluim. Na de komst van Job Cohen als redder des vaderlands, voorspelden alle waarnemers een tweestrijd tussen Cohen en Wilders. Daar zou de campagne rond gaan draaien. Over Balkenende wilde iemand nog wel gezegd hebben dat het sneu voor hem was en dat hij zich er desperaat tussen zou proberen te wurmen, maar alle andere politieke leiders waren al zo ongeveer vergeten. Vrijdag werd dat plotseling een duel tussen VVD en PvdA. Die ochtend had Rutte zijn verkiezingsprogramma voorgesteld, net als Cohen enkele dagen ervoor. En daar bleken nogal wat verschillen op te zitten. Oude tijden zouden herleven. Mark Rutte – in de rug gesteund door een gunstig peilinkje van De Hond – was plotseling terug van eigenlijk nooit helemaal aanwezig geweest. Knap gedaan.

Hij heeft er wel wat voor moeten doen. In het verkiezingsprogramma wordt de afgelopen neoliberale crisis genegeerd en ingezet op de overbekende rechts-conservatieve recepten. Om te beginnen: Minder overheid. Doet het nog steeds erg goed. Normaal raakt de VVD weg met een aanstellerige schreeuw om minder bureaucratie, maar in crisistijd zetten alle partijen daarop in en steekt Rutte deze keer een tandje bij. De liberalen willen niet enkel minder ambtenaren, maar ook – steeds bereid in eigen boezem te kijken – minder ministers en parlementariërs.

De Volkspartij voor Vrijheid en Democratie wil vijftig volksvertegenwoordigers wegsaneren. Hoewel je ook zou kunnen redeneren dat elk partij genoeg heeft aan een politiek voorman en een knecht om de tassen te dragen, klinkt dat nog steeds erg stoer. Helaas gaat het wel nog even duren. In het beste geval kan Rutte in de komende ambtstermijn een grondwetswijziging voorstellen. Dan kan na de volgende verkiezingen – we schrijven alweer Balkenende VI – een concrete wijziging worden doorgevoerd, waardoor bij de verkiezingen die daarop volgen minder parlementariërs kunnen worden verkozen. Drie parlementen verder zijn we dan. Rutte denkt daar desondanks miljarden te kunnen halen.

Dat sympathieke gecijfer in de marge steekt bleek af tegen minder onschuldige besparingsposten. De VVD wil 4,5 miljard euro besparen op ontwikkelingssamenwerking – een halvering – en Europese uitgaven. Een nogal platvloerse bedoening is dat, die de liberalen zelfs niet op eigen krachten hebben verzonnen. Leentjebuur bij een overloper. Edith Schippers deed vrijdag bij Pauw een poging om deze uitsparing een beredeneerd tintje te geven, maar dat werd niks. De zwakste schouders ter wereld zullen de crisis betalen als het aan de VVD ligt. Hoe ze dat Europese geld, dat danig gebetonneerd zit, zouden terughalen, moesten we helemaal zelf verzinnen. Die vuile Grieken kunnen het wel al schudden.

De liberalen gaan pas helemaal loos wanneer ze het integratievraagstuk schrijven aan te pakken. Inburgeringssubsidies worden afgeschaft zodat migranten hun eigen cursus moeten betalen. Het is niet enkel genoeg dat je wil integreren, maar je moet er ook geld voor willen neertellen. Dat zijn wel erg veel drempels voor zoiets precairs als de toekomst van vreemdelingen en samenleving. Gelukkig heeft de VVD ook oplossingen. De problemen die dit eventueel zou kunnen opleveren, worden opgevangen door verhoogde investeringen in het politieapparaat. Meteen in de knieschijven, Mark?

Het is duidelijk dat de VVD niet meer hengelt naar de kiezers die zijn overgelopen naar D66, maar alles inzet op twijfelende CDA´ers en PVV´ers. In de Haagse politiek zou dat best niet meer kunnen zijn dan de strategie van de week, maar voor hetzelfde geld maakt de VVD zich op voor een coalitie met die twee partijen. Wilders wilde de grondwet sowieso ook al wijzigen, dus wat dat betreft zitten ze al goed.

Tenslotte allemaal zakkenvullers

Woensdag zijn het gemeenteraadsverkiezingen in Nederland, maar gelukkig hoeft het niet over de heraanleg van een dorpsplein of overlast in buurtwijken te gaan. De nationale politiek is interessanter, maar daarom soms niet minder verbijsterend.

Politieke geloofwaardigheid is een thema dat geregeld terug komt. Iedereen denkt er meteen een kalende, dikkige en bierdrinkende vijftiger bij die het vermoeden heeft opgevat dat alle politici in de eerste plaats aan de vetpotten proberen te raken. Ik ben jong, slank en nip bij voorkeur van een glas gekoelde witte wijn, maar zie steeds vaker politici waar mijn broek net zo goed van afzakt. Zelfs voor een student politieke wetenschappen wordt het steeds moeilijker uitleggen waarom sommige politici nog vertrouwd moeten worden. Een voorbeeld.

Geert Wilders – het gaat hier niet over hem – is een rasechte populist. Dat werd deze week nogmaals duidelijk toen een fragment (najaar 2001) uit Barend & Van Dorp werd opgeduikeld waarin hij de islam een warm hart toedraagt. Het is niet het geloof, maar enkel sommige radicale elementen die last veroorzaken. Die man draait duidelijk met de wind mee. Zijn programma is bovendien flinterdun. In debatten beperkt hij zich tot het herhalen van enkele simplistische mantra´s. Eentje daarvan is dat het eens gedaan moet zijn met die linkse hobby´s.

Ontwikkelingssamenwerking is volgens Wilders een linkse hobby. Net als cultuursubsidies. Daar wil de man de komende jaren fors op bezuinigen. Dat poneert hij met zoveel stelligheid dat zijn achterban gelooft dat daarmee de crisis op te lossen valt. In het slechtste geval een kopvoddentaks om bij te passen. Elk weldenkend mens weet daarentegen dat zulke uitspraken krankzinnig zijn. Behalve sommige andere politici.

Mark Rutte (VVD) ging als eerste om. Hij vond plots ook dat de overheid moest besparen op ontwikkelingssamenwerking. Rutte had de moeite genomen daarvoor een redenering uit te werken, maar die raakte kant noch wal. Omdat sommige gelden slecht worden besteed, wilde hij graag concluderen de hele boel op te blazen. Alle politici in derdewereldlanden zijn tenslotte zakkenvullers. Rutte bediende zich van dezelfde retoriek als verzuurde burgermannetjes die ook vinden dat Haagse politici graaiers zijn. Met andere woorden als stemmers van Wilders.

Vrijdagavond merkte ook Pieter Van Geel (fractieleider CDA) in Pauw & Witteman op dat wat hem betreft ook bij ontwikkelingssamenwerking mocht worden bezuinigd. Hij kreeg de tijd niet om zijn argumentatie uit te werken, waardoor het leek alsof hij enkel het woord even wilde laten vallen. Net als subsidies,  wat je hem tussen neus en lippen door hoorde prevelen. De vraag was welke besparingsposten het CDA zag. Wilders heeft volgelingen in meerdere partijen.

Nederland geeft ruim 0,8 % van haar BNP aan ontwikkelingssamenwerking. Daarmee scoort het beter dan pakweg België, maar dat maakt de sommen niet fabelachtig. Het is verbijsterend dat politici deze al bij al goedkope principes in vraag willen stellen, enkel en alleen omdat ze de hete adem van een rechtse populist in hun nek voelen. Enkel en alleen omdat ze daarmee denken een paar klapstoeltjes bij te winnen. Ik weet maar al te goed dat politiek compromissen sluiten is. Ik besef dat partijpunten moeten worden afgewogen tegenover electorale consequenties. Maar er zijn grenzen. Wanneer politici zo makkelijk omgaan met zoiets kostbaars als ontwikkelingshulp, krijg ik het niet meer uitgelegd. Dan haak ook ik af.

Dit is een voorbeeld uit de rechtse hoek. Ook in het linkse kamp vallen soortgelijke strategieën te vinden. Ik denk hierbij in het bijzonder aan de potsierlijke opstoot van euroscepticisme waar Caroline Gennez (sp.a) enkele jaren geleden stemmen mee dacht te kunnen halen.