‘Net als eerder Jean-Luc Dehaene lijken De Graeve en Buysse dinosaurussen van een ander tijdperk’, schreef Wouter Verschelden zaterdag. Zij hebben ‘de voeling verloren met wat recht en krom is’, en Verschelden leeft in de veronderstelling dat zoiets steeds minder voorkomt. Nu is het best aangewezen dat een hoofdredacteur van een krant als De Morgen over een psychopathische vorm van optimisme beschikt, maar zoveel naïviteit is waanzinnig.
Bonussen en exorbitante salarissen zijn soms problematisch. Na de bankencrisis bleek dat zij vaak worden uitgekeerd voor kortetermijndoelen. Een spectaculaire stijging werd door een bank beloond, waarna de hele santenkraam erg duurzaam in elkaar stortte. Zo’n beloningssysteem is slecht beleid van een raad van bestuur, maar breekt de hele samenleving zuur op als de overheid achteraf de geslagen putten met belastinggeld moet dempen.
Een andere lastigheid met beloningen in de privésector, is dat ze soms worden gegeven voor verwezenlijkingen die de samenleving meer ellende dan wat anders opleveren. Personeelsleden afdanken kan een bedrijf en haar aandeelhouders winst opleveren, waarmee de manager een bonus verdient maar wat verder heel treurig kan uitpakken. Bert De Graeve is daar geen voorbeeld van want hij verdiende zijn loonsverhoging in 2010, maar succesvol management is zelden sociaal. Wie daar niet tegen kan, moet op antikapitalistische partijen stemmen, of samen met Verschelden dromen dat het allemaal beter wordt.
Morele kwestie
Deze twee euvels kwamen in alle discussies die sinds de bankencrisis over bonussen werden gevoerd zelden terug. Wel reageren veel mensen tegenwoordig allergisch op het woord en enkel het woord ‘bonus’, terwijl met dat beloningsmechanisme weinig mis is – de publieke omroep kreeg het onlangs lastig omdat zij personeelsleden als beloning een bescheiden sommetje wilde toeschuiven. In het algemeen zijn het bizar hoge lonen en een indrukwekkende inkomenskloof – vooral in Angelsaksische landen – die de laatste tijd fel bekritiseerd worden.
Ook politici doen daar aan mee. Toen bleek dat Carlos Brito van Inbev en bonus van 133 miljoen euro kreeg, stonden de meeste politici in een rij aan te schuiven om hun verontwaardiging uit te spreken. De reactie van Bart De Wever was het verrassendst. Hij noemde de bonus van Brito een ‘morele kwestie’ en vond dat politici zich met zulke kwesties niet mochten inlaten. We hebben er het raden naar of dat sindsdien ook geldt voor de morele kwesties aan de onderkant van de samenleving, maar De Wever was niet zinnens een politiek initiatief te nemen. De andere politici lieten die mogelijkheid in de lucht hangen, maar de kans is klein.
In principe
Er valt namelijk niet zoveel te doen aan het beloningsbeleid van bedrijven. In principe zouden politici lonen in relatieve of absolute cijfers kunnen beperken, maar ze slagen er momenteel zelfs niet in de salarissen van managers in overheidsbedrijven binnen de perken te houden. De enige andere mogelijkheid is het optrekken van de hoogste belastingschalen, maar daar staat iedereen huiverachtig tegenover. Ik geef u de trefwoorden mee: competitiviteit, kapitaalvlucht, ons omringende landen, hoogste belastingen ter wereld. Overigens zou dat de loonkloof niet dichten, maar enkel een herverdeling mogelijk maken.
Politiek is dit de zoveelste lawaaierige discussie in de media die weinig zal veranderen, maar intellectuelen hebben hetzelfde probleem. Sinds de publicatie van The Spirit Level – een boek dat het verband aantoont tussen ongelijkheid en talloze maatschappelijke problemen – is de loonkloof een dingetje dat in haast elk opiniestuk en interview over de stand van het land terugkomt. Alleen weigert iedereen concreet te maken wat daar aan te doen valt. Ik heb nog niemand horen pleiten om de belastingtarieven uit de jaren zestig terug in te voeren. Daarmee loopt de discussie altijd dood op voorspelbare sentimenten, en lijkt ze toch vooral bedoeld om mensen hun hart eens te laten luchten.
