Een oppositie om van te huilen

Uit teflon en beton opgetrokken, Ingrid? Bij de minste tegenwind huilen ze uit in de camera. Geen enkele N-VA’er zal ooit nog een grap kunnen maken over Bert Anciaux, enkel en alleen omdat Philippe Muyters het een keertje emotioneel zwaar had. Gelukkig vond Muyters de oppositie deze week aan zijn zijde.

Oppositievoeren in het Vlaams parlement is één van de meest onderschatte taken in de Belgische politiek. Er zijn geen duidelijke breuklijnen, er zijn geen grote (besparings)dossiers waarin scherpe maatschappijkeuzes moeten worden gemaakt en de Vlaamse regering heeft als enige gemeenschappelijk doel de regeerperiode zonder kleerscheuren door te komen. In het federale parlement vechten ze elkaar de tent uit, maar aan de overkant van de straat verschijnen CD&V, N-VA en sp.a, meestal, schouder aan schouder.

Lode Vereeck

Het is best moeilijk om daar tegenaan te springen zonder zelf af te gaan. De oppositie is bovendien per definitie hopeloos verdeeld, dus het is onmogelijk een coherente strategie uit te werken. Deze week had Lode Vereeck – de rijzende ster van een partij die helaas op sterven na dood is – eindelijk iets in handen gekregen wat een regeringslid in moeilijkheden kon brengen. De triestigaard Bas Luyten had hem een mail doorgestuurd waarin een cabinetard van Philippe Muyters beweerde dat zijn minister had gelogen tegen het parlement. Dan heb je iets.

Dat schrijven werd donderdagavond door N-VA zelf in allerijl openbaar gemaakt, omdat de partij de pers voor wilde zijn. Veel maakte dat voor de oppositieleden niet uit, want de inhoud bleef hetzelfde. Muyters had gelogen. Dixit zijn medewerker. Het kon spannend worden, ware het niet dat diezelfde oppositie tegen diezelfde minister een dag eerder al een motie van wantrouwen had ingediend. Omwille van een andere mail. Daarin stond dit:

Ook wij betreuren dat, niet in het minst omdat we zo goed als zeker zijn dat het parlement geen enkele inhoudelijke wijziging aan de formule zal doorvoeren. Het is bijzonder jammer, maar u en wij zijn slachtoffer van een politiek spel gespeeld door VLD, Groen! en LDD

Een boude stelling die niettemin perfect academisch kan worden onderbouwd – men leze De mythe van de parlementaire democratie van Wilfried Dewachter – maar wat enkele parlementariërs in hun eer had gekrenkt.

De beurt was aan Bart Martens (sp.a) om de gebruikelijke vergelijking met Noord-Korea te trekken, maar vooral de oppositieleden gingen helemaal loos. Een pathetische maar vooral zinloze motie van wantrouwen werd ingediend. Omdat aan zo’n motie een kandidaat-opvolger verbonden moet zijn, stelden LDD, Open VLD, Vlaams Belang en Groen Jan Peumans voor, tot de laatste partij zich bedacht en vanuit emancipatorisch oogpunt een vrouwennaam eiste. Ik verzin dit niet – het werd uiteindelijk Liesbeth Homans.

Smeerlappen

Door zelf ophef te maken over het schandelijke taaltje van Muyters en zijn medewerkers, werd de tweede mail die Vereeck naar De Morgen lekte op dezelfde manier gekaderd. Daar stonden namelijk ook enkele onaardigheden in. Zo was er sprake van ‘de smeerlappen van onderwijs’, wat Pascal Smet overigens op briljante wijze weerlegde: “Mensen die hun werk doen zijn geen smeerlappen. En wij doen ons werk elke dag.” Na zo’n dodelijke repliek zou de kakafonie mogen stilvallen, maar iedereen bleef maar doordrammen over de onzedelijke woordkeuzes.

Ondanks het geharrewar viel de zwakke verdedigingslijn van N-VA op. In De Zevende Dag kon Kris Van Dijck geen noemenswaardige argumentatie opbouwen, en Bart De Wever had er niets beter op gevonden – hoewel Philippe Muyters vorig jaar enkel om het ruwe taalgebruik van Ingrid Lieten haar ontslag had gevraagd – dan de aanvallen als ‘onder de gordel’ te classificeren. Als een N-VA’er beweert dat zijn minister liegt, moet daar in het Vlaanderen van Bart De Wever over worden gezwegen. Dankzij het oorverdovende gezeur over schuttingtaal zullen veel mensen hem gelijk geven. De oppositie had een gouden kans om de Vlaamse regering uit haar lood te slaan, maar ze heeft ze eigenhandig verprutst.

Een weekje ongeïnspireerd revuetheater

Wordt er de volgende keer overal met computer gestemd, of moeten kleinere gemeenten nog steeds potlood en papier gebruiken? Johan Vande Lanotte hield er, om redenen die hij hopelijk zelf wel kent, de spanning in. Toch nog potlood en papier. Een politieke thriller in vergelijking met de andere gebeurtenissen in de Wetstraat van de afgelopen week.

Vorige week ging deze column over Olli Rehn en zijn Belgische sympathisanten, maar ik had het eigenlijk moeten hebben over de communicatie van premier Elio Di Rupo. De man had het gepresteerd enkele uren niets van zich te laten horen op een zondagochtend vooraleer in een mededeling te reageren op een schrijffout. Ben Weyts had in de begrotingsdocumenten ontdekt dat de regering zichzelf een loonsverhoging in plaats van –vermindering toekende, in tegenstelling met wat het regeerakkoord beweerde. Klopte niet.

Topanalyse

Het werd Di Rupo kwalijk genomen dat hij niet meteen in zijn wagen was gesprongen om in De Zevende Dag duidelijkheid te scheppen. Steven Vanackere vond het nodig om daar op de radio een opmerking over te maken. Ik kan me niet voorstellen dat Guy Verhofstadt veel anders had gereageerd. Wouter Beke beweert misschien N-VA te hebben losgelaten, maar zijn vicepremier reageert wel erg zenuwachtig op losse flodders van die partij. Monica De Coninck had het overigens nogal genoeglijk over een cultuurverschil. Daar kijkt zij niet meer van op.

De dag daarna mocht Wouter Van Besien in Ter zake uitleggen waarom zijn partij niet even briljant bezig was als N-VA. “Hadden jullie dat niet allemaal kunnen ontdekken en becijferen”, vroeg Lieven Verstraete hem. Nadat een N-VA’er een redacteur had ingefluisterd dat Groen twee parlementaire medewerkers van de regering had gekregen – krantenlezers wisten dat al veel langer – vermoedde men bij Ter zake dat Groen weinig weerwerk zou bieden van op de oppositiebanken. Wel jammer dat geen regeringslid moest antwoorden op de vraag waarom enkel medewerkers worden uitgedeeld aan sympathieke oppositiepartijen.

De Morgen had redenen gevonden om Maggie De Block tweemaal op de voorpagina te plaatsen deze week. De staatssecretaris voor asiel en migratie had de fout gemaakt aan te kondigen dat ze een maand zou zwijgen, waardoor iedereen dacht ze bij terugkomst een volleerd expert zou zijn. Kan natuurlijk niet. “Voor de vluchtelingen, voor uw partij en voor uzelf” had Maggie De Block haar staatssecretariaat beter laten schieten, volgens Tine Peeters in wat men bij De Morgen waarschijnlijk een messcherpe topanalyse noemt. Kapitale fout van Alexander De Croo natuurlijk. Over enkele maanden heeft niemand het er niettemin nog over.

Hongerlonen

Dezelfde krant had donderdag een interview met Paul Magnette. Die liep zich warm voor het nieuwe jaar door Olli Rehn te kapittelen. Het Europese besparingsbeleid stort ons in een recessie. Een een-tweetje met partijgenoot Di Rupo, die hem donderdagmiddag in de Kamer corrigeerde, maar Magnette maakte zich er waarschijnlijk voor even populair mee bij de achterban. Handig voor op de nieuwjaarsrecepties. Gwendolyn Rutten vond het maar dom van hem. Leuk van haar dat ze nog mee wil doen.

Als toemaatje werd het debat over de lonen van parlementsleden hernomen, waarin politici een evenwicht zoeken tussen de roep van het volk om hongerlonen voor politici en een allermenselijkste reflex om verworvenheden te behouden. Liesbeth Homans lanceerde tussendoor het revolutionaire idee om parlementsleden naar verdienste te betalen. Aangeduid door het volk is niet meer voldoende.

Onze volksvertegenwoordigers zullen vijf procent minder verdienen, maar ze wilden allemaal benadrukken dat het ambt niet te vergelijken is met andere baantjes. Sabine de Bethune (CD&V) haalde daarvoor het curieuze argument aan dat zij geen stelsel van loopbaanonderbreking hebben. Nee, het parlement is niet meer het hart van de democratie. Een ongeïnspireerd revuetheater komt dichter in de buurt.

Besparen als electoraal wingewest

Olli Rehn – wie kent’m niet? – vermoedt dat de regering Di Rupo de inkomsten uit fraudebestrijding ietwat overschat. Dat is durven. Nog enkele andere kanttekeningen bij onze begroting, deden hem een brief schrijven aan minister van Financiën Steven Vanackere (Cd&v). De geldzaken moesten terug op orde, meteen werd iets meer dan één miljard euro aan uitgaven bevroren. Vlaanderen heeft zelfs geen post nodig om in actie te schieten.

Europa, Europa. Jarenlang kon elke lidstaat een begroting bij elkaar verzinnen die door de bevoegde commissaris ongelezen werd gearchiveerd, maandenlang sleept de crisis al aan die door dat non-beleid werd veroorzaakt en waarvoor niemand in staat is een oplossing te forceren, maar België moet binnen enkele dagen – het laatste weekend van de kerstvakantie – in allerijl enkele begrotingsmaatregelen bij elkaar sprokkelen. Ex-premier Guy Verhofstadt droomde wel eens luidop van een Europa met twee snelheden – hier hebben we het.

Goede voornemens

Het jaar was nog maar enkele dagen geleden in Wenen ingezongen en het begon er al naar uit te zien dat het Belgische begrotingstekort boven de drieprocentnorm zou eindigen. Dat mag formeel niet meer volgens de strengere regels die Europa uitwerkte, maar omdat Belgen de indruk hebben dat ze worden gebruikt om een voorbeeld te stellen aan de andere lidstaten, noemde Rehn in zijn brief een reeks landen die ook een schrijven van hem mochten ontvangen. Cyprus, Hongarije, Malta en Polen. In de meeste zuidelijke staten zoals Griekenland opende de Commissie ondertussen een eigen filiaal, maar landen als Nederland en Frankrijk, die nu al een hoger tekort dan België voorspellen, bleven onvermeld. Met hen werd waarschijnlijk getelefoneerd.

Het hielp niet dat de regering van lopende zaken Europa beloofde een tekort van 2,8 procent te boeken. Dat stelde financiële markten misschien ietwat gerust – of ook niet -, maar het leverde de Commissie enkele Belgische voornemens op waar ze het hele jaar mee zal kunnen zwaaien. Met het hele jaar worden de volle twaalf maanden bedoeld, want elke keer als de overheid meer bespaart moeten de groeicijfers naar beneden worden bijgesteld, wat Europa om nog meer besparingen doet vragen. Slachtoffers van het eigen succes.

Vlaanderen zal het doen!

De nadruk op besparingen is niet enkel een dictaat van de Europese Commissie, maar groeide de afgelopen maanden uit tot een waar succesnummer voor politici. Vorige maandag deed Kris Peeters een interviewronde bij wijze van nieuwjaarstoespraak, waarin – hij wil natuurlijk niet voor niets een eigen rating voor zijn regio – de enige substantiële boodschap was dat Vlaanderen meer zou moeten besparen dan gedacht. Een concreet cijfer viel er nog niet op te plakken, want het was afwachten hoe diep de eerdere besparingen de groei zouden doen kelderen.

Kris Peeters wilde nog niet zeggen welke beleidsdomeinen werden geviseerd – in de slipstream van zijn uitspraken kon enkel een debat over besparingen bij De Lijn ontstaan – maar dat het pijn zou doen, daar kon elke Vlaming op rekenen. Bart De Wever zei in De Zevende Dag ongeveer hetzelfde, maar formuleerde het met zijn redenaarstalent meer wervend. “Vlaanderen zal het doen. We zullen in evenwicht zijn”, was de exacte slogan. Dat evenwicht was het enige taboe. Hij wilde verder geen exclusieven stellen.

Inhoudsloze besparingen als verkiezingsbelofte. De angst moet er bij mensen aardig inzitten om daar een politieke strategie van te maken. Studenten Economie worden aangeleerd dat centrale banken onafhankelijk moeten worden bestuurd omdat politici uiteindelijk niet te vertrouwen zijn. Tegen het algemeen belang op lange termijn in delen ze steeds cadeautjes uit aan hun kiezers. Kan het monetaire beleid niet hebben. Wat dit betreft, zorgde de economische crisis voor een verschuivend paradigma. Politici beloven momenteel niet te veel uitgaven, maar net te weinig.

Het begin van een pathetische afscheidstournee

Tussen kerst en nieuw had Meryem Almaci het in een radio-interview over de broodnodige hervormingen van de financiële sector. Dat leek haar heilzamer dan een zoveelste miljoenenlening van de overheid aan verzekeraar Ethias. Het ging ook nog over belangrijke hervormingen, net als drastische en – meer ingetogen – nodige hervormingen. Allemaal van de financiële sector. De echte lessen uit de crisis van 2008 werden niet getrokken. De tijd gaat snel.

Sommige thema’s worden tijdens het publieke debat in een glazen kast gezet. Iedereen kijkt ernaar, vindt ze heel erg belangrijk, maar komt er niet aan. Armoede is daar een typisch voorbeeld van. Toen Maggie De Block aantrad als staatsecretaris voor armoedebestrijding vroeg Bart Verhulst haar wat ze te zeggen had over de armoedecijfers. Een op de zeven Belgen is arm. Gigantisch schandalig voor een rijk Westers land als het onze, voegde hij er zelf vast aan toe. Zulke opmerkingen zijn verplichte nummertjes, en klinken na een maandenlang debat over marktconforme besparingen als muzak. We zijn het er allemaal over eens dat armoede onrechtvaardig is, maar het is al lang geen onderwerp meer waar politiek kapitaal mee te mobiliseren valt.

Pure maffia

2011 was het jaar waarin hetzelfde gebeurde met de hervormingen van de financiële sector. In 2008 brak een crisis uit op de Amerikaanse huizenmarkt die het mondiale bankwezen overspoelde. Herverpakte leningen van Amerikanen die zich er eigenlijk geen konden veroorloven – uitgegeven omdat de overheid de banken ertoe aanzette, of omdat ze er enorme winsten mee maakten – werden door ratingbureaus van mooie cijfers voorzien en over de hele wereld doorverkocht. Hoewel Credit Default Swaps iedereen die daarvoor intekende een verzekering bood tegen de risico’s daarvan, kon het hele systeem toch in elkaar stuiken. Dat plan bleek niet echt waterdicht.

Het beeld dat toentertijd van de financiële sector in kranten werd geschetst was hallucinant. Dat sommige bankiers toegaven weinig te begrijpen van alle producten die ze verkochten, en andere verdwenen met riante afscheidspremies, hielp daarbij. Pure maffia. Zelfs de notoire libertair Jean-Marie Dedecker kon het niet laten om kiezers te plezieren door in het parlement te fulmineren tegen de losgeslagen bonuscultuur. Vanzelfsprekend dat het bankenstelsel hervormd moest worden, als het hebzuchtig crapuul al niet in de gevangenis thuis hoorde.

De logica zelve

Daar is nog maar weinig van te merken. In een opiniestuk in De Morgen pleitte Almaci – in de daluren is ze financieel expert van Groen! – in september voor de opsplitsing van zaken- en spaarbanken. Wat na de bankencrisis de logica zelve leek, is nog steeds niet gebeurd. Het artikel maakte ondertussen een krampachtige indruk, waarin iemand die door communautaire onderhandelingen weinig aandacht kreeg maar een oude koe uit de gracht probeerde te hijsen. Een goedkope poging om een gevoel vast te houden dat al lang vervlogen was. Haar boodschap was een riedel geworden die iedereen al lang moe gehoord was.

Fundamenteel veranderde er ook weinig. De bankensector bewijst dat momenteel zelf door recordbedragen onder te brengen bij de Europese Centrale Bank. Ze vertrouwen elkaar niet eens. In de Verenigde Staten werden de banken enkel groter. Als een nieuwe crisis uitbreekt, zal de Amerikaanse overheid terug met miljarden moeten schuiven om het systeem overeind te houden. Gelukkig zitten nog steeds dezelfde bankenlobbyisten in de regering om die transacties zo efficiënt mogelijk door te voeren.

De verontwaardiging over de bankensector is weggeëbd. Het debat over de exorbitante bonussen heeft het langst aangehouden, maar dat leek steeds meer op randanimatie voor boze burgers dan een serieuze poging om het financieel stelsel te herdenken. Alles gaat vervelen, natuurlijk, maar in 2011 brak een nieuwe crisis door die de economische katernen moeiteloos wist op te vullen met even hysterische statistieken als in 2008. Waar de Verenigde Staten verantwoordelijk waren voor de bankencrisis, schitterden in deze tragedie de politieke leiders van het versleten Europese continent in een sterrenrol. Het werd het begin van een pathetische afscheidstournee.

Allemaal Atheners

De recessie die veroorzaakt werd door het in elkaar donderen van de huizenbubbel, heeft vooral Europese economieën onder druk gezet. De Verenigde Staten hebben immense problemen, maar een meer flexibele centrale bank en een certificaat als wereldleider zorgden ervoor dat zelfs de politieke impasse die het land deze zomer doormaakte en een ratingverlating geen stijging van de overheidsrente tot gevolg had. In Europa gingen zwakke landen genadeloos onderuit. De Spaanse huizenmarkt en de Ierse bankensector zakten in elkaar, maar vooral de Griekse en Italiaanse overheden kregen het moeilijk. Engeland houdt zich ondanks een spectaculair begrotingstekort maar zonder euro’s in portefeuille aardig staande.

De redenen waarom de meeste landen in de problemen kwamen, waren – vooral achteraf – makkelijk te voorspellen. In Griekenland lichtte zowat iedereen de overheid op, dus het was weinig waarschijnlijk dat anonieme financiers eeuwig leningen aan een Duitse rente zouden blijven verstrekken. Silvio Berlusconi kon nooit op veel sympathie en vertrouwen rekenen in buitenlandse krantenkolommen, wat het merkwaardig maakt dat investeerders zolang zijn blijven geloven in de kredietwaardigheid van Italië. In beide landen moest het wel een keertje mis gaan.

Net zoals de bankencrisis, zorgde vooral de Griekse janboel voor grenzeloze paniek. Een faillissement van Griekenland zou heel wat anderstalige banken kunnen meesleuren, en de muntunie zorgde ervoor dat de Europeanen eigenlijk allemaal Atheners waren. Het monetaire beleid werd niettegenstaande in Berlijn uitgeschreven. Met de gevolgen daarvan heeft de Europese Unie zich een jaar bezig gehouden, en de kerstboodschap van president Herman Van Rompuy doet vermoeden dat ook 2012 een jaar van cruciale toppen wordt. De eerste staat voor eind januari gepland.

Heel veel columns

In de tussentijd werden er in 2011 onder commentatoren en economen drie discussies gevoerd die zich waarschijnlijk volgend jaar ook zullen voortzetten. Het eerste debat lijkt veel op de uitgestorven polemiek van Alamci. Waar in 2008 de bankensector dringend aangepakt moest worden, waren het in 2011 de speculanten die met alle zonden van Israel werden overladen. Anonieme beurshandelaars kregen het hard te verduren, maar meestal bleven het mystieke figuren die niemand werkelijk wist aan te raken. Geld proberen te verdienen met aandelenverkoop werd gigantisch schandalig – het jaarlijkse bundeltje geldtips van Paul D’Hoore bleef weliswaar even populair als kookboeken.

Bij uitbreiding bleef alles wat er over beurzen werd gezegd in het ijle hangen. Soms omdat weinig mensen leken te begrijpen waar ze het over hadden – minister van economie Johan Vande Lanotte wenste in Humo voor 2012 het einde van het financieel kapitalisme – , vaker omdat filosofische reflecties over het beurswezen weinig problemen oplossen. De beurs is irrationeel zoals alle andere menselijke activiteiten dat zijn. De ratio is soms ver te zoeken, de legitimiteit ingebeeld. Portugal kwam waarschijnlijk in de problemen omdat het toevallig ook een euroland is dat volgens beurshandelaars aan de Middellandse zee grenst. Dat maakt de crisis niet minder reëel. Portugal betaalt meer rente op overheidsobligaties dan Italië en Spanje samen.

Wat ook steeds goed was voor een verontwaardigde column waren de ratingbureaus. Het geeft een akelig gevoel wanneer soevereine staten worden beoordeeld door private, Angelsaksische instellingen. Wanneer hun mening wordt gevolgd door horden goede huisvaders, wordt het wel helemaal te gek. De onvolmaaktheden van deze vergulde denktanks liggen bovendien voor de hand. De Verenigde Staten worden bevoordeeld, en voor 2008 waren deze jongens niet in staat om in te zien dat die herverpakte huizenleningen niets waard waren. Ze werden daar natuurlijk ook niet voor betaald. Hun oordeel is precies even waarachtig als dat van de beurzen, de gevolgen net zo zichtbaar.

Leidmotief

Een tweede paraplu waaronder hevig werd gedebatteerd, was die van de Europese Unie. De mankementen van de eurozone werden voor de grootste eurofiel duidelijk. In Engeland likten de tegenstanders van de Unie hun duimen en vingers af bij zoveel continentaal leed, wat de Britse premier David Cameron bij de meest recente top in Brussel overmoedig maakte en uiteindelijk isoleerde van alle andere lidstaten. Ondertussen dendert de Europese trein met een ongeziene rotvaart verder, terwijl omstanders roepen dat hij weldra een ravijn zal intuimelen.

Ook als het over Europa gaat, raakt het debat vaak niet verder dan verbolgen geneuzel over het democratisch deficit – niemand weet precies wat het is, iedereen heeft er een uitgesproken mening over. Het onderwerp won spectaculair aan populariteit. Zelfs Bart De Wever liet zich dit jaar opmerken door enkele eurokritische hartenkreten, hoewel zijn partij doorgaans even Europees gezind is als Guy Verhofstadt. Europa blijft het goed doen als zondebok.

Desondanks maakte de Europese Unie een enorme sprong voorwaarts. Waar de strikte Maastrichtnormen tot voor kort als inspiratiebron dienden, worden ze het leidmotief van het economisch beleid van alle lidstaten. Idealiter zou Europa de begrotingsregels ingeschreven zien in alle grondwetten, zodat het niet de eigen zwakke Europese instellingen zijn die het moeten opnemen tegen machtige maar spilzieke regeringsleiders. Het viel op dat de politieke partijen die het eens waren met deze afspraken zich opwierpen als verlichte verdedigers van het Europese project. Wie een andere politiek voorstond, protesteerde tegen het dictaat van Brussel, hoewel de maatregelen netjes door het Europese parlement werden gestemd.

Jaar van Europa

Zo kwam Europa in 2011, misschien voor de eerste keer, in het centrum te staan van de politieke discussie. Naast de beurswereld en het Europese niveau was het vooral de wankele staat van de economie die werd besproken. Wie het daarover wilde hebben, had het – enkele debatjes over de splitsing van het Belgische arbeidsmarktbeleid daargelaten – over Europa. Als de eurozone ook 2012 wil overleven, moeten de Europese economieën geharmoniseerd worden.

Die eenmaking gebeurt op een moment dat de wereldeconomie nog steeds een crisis doormaakt van Bijbelse proporties, wanneer nationale politici meer dan ooit het blinde eigenbelang voorop stellen. Wat nog maar op solidariteit lijkt is verdacht, ook al is ieders lot nauw met elkaar verbonden. Empathie met onbekenden wordt door het electoraat afgestraft. Europa schijnt de democratie uit te hollen, maar het is de angst van Angela Merkel voor haar kiezers die een rigoureuze oplossing voor Griekenland onmogelijk maakte.

Het bezuinigingsbeleid dat daarom door Europa wordt gepropageerd en door de meeste lidstaten enthousiast omarmd, is een zoveelste mokerslag voor de sociaaldemocratie. Waar de Unie een unieke mogelijkheid biedt om gezamenlijk aan de dominantie van het bedrijfsleven te ontsnappen en de controle over het economisch beleid terug aan verkozen politici te geven, wordt het Europese niveau gebruikt als koevoet om de wil van het bedrijfsleven door te drukken. Nationale staten laten zichzelf nog steeds tegen elkaar uitspelen in een race to the bottom. Zelfs euro-obligaties zijn nog steeds voor sommigen onbespreekbaar. Er zijn er die dat jammer vinden.

Angsten overwinnen

Desastreus is diezelfde strategie wanneer de economie zich aan de rand van de afgrond bevindt. Hoewel aangekondigd als maatregelen om de markten te kalmeren en verdere rampspoed af te wenden, heeft 2011 afdoende bewezen dat overheidssaneringen in crisistijden alleen maar meer onheil aanrichten. Griekenland bezuinigt zichzelf de verdoemenis in, de overheidsrente blijft de hoogte in schieten. Enkel de Ieren wisten die dit jaar lichtjes te doen dalen.

Een keynesiaans beleid van overheidsuitgaven wordt door de meeste politici zelfs niet in overweging genomen, en de Europese Centrale Bank is weinig enthousiast om een actievere rol te spelen. De gevolgen daarvan zullen 2012 hoogstwaarschijnlijk overschaduwen. De economie valt stil, wat de crisis enkel zal verdiepen. Als politici niet tot inkeer komen en bij tegenvallende cijfers enkel meer bezuinigen – waar Elio Di Rupo op aanstuurt – komt Europa in een neerwaartse spiraal terecht. Dat is een economische wetmatigheid die het leed dat de besparingen aanrichten zelfs nog niet in rekening brengt.

Paul Krugman wordt het niet moe om de Europese beleidsmakers op deze gezichtsverbijstering te wijzen, maar ook andere stemmen in het debat nemen zijn noodkreet over. Onlangs waarschuwde het weekblad The Economist voor een herhaling van de fouten die in de jaren dertig zijn gemaakt. Dat is een weinig originele vergelijking, maar de redacteuren van dat donkerblauwe tijdschrift moeten heel wat angsten overwinnen om zoiets neer te schrijven. Als zij beweren dat overheden dringend meer geld moeten uitgeven, klinkt dat net zo dwingend en neutraal als de Europese aanbevelingen. Enkel Marc De Vos hoor je er eigenlijk niet over.

Spannend

Het nieuwsmagazine Time verkoos de protester uit tot persoonlijkheid van het voorbije jaar. Wat de afgelopen maanden in de Arabische wereld gebeurde, is ongezien, maar de protesten in het Westen hebben voorlopig niet veel opgeleverd. De mediagenieke jongeren van Occupy Wall Street en de traditionele vakbonden hebben het afgelopen jaar zelfs precies even weinig gedaan weten te krijgen. Enkel Angela Merkel liet zich door protestacties overhalen om de kerncentrales in Duitsland te sluiten.

In 2012 zullen het meer kiezers zijn dan protesters die de actualiteit bepalen. De Verenigde Staten, Frankrijk en Rusland kiezen een nieuwe president – het ene land al wat meer dan het andere -, in China wordt zonder de rompslomp van een stembusslag een nieuwe regering samengesteld en de Grieken mogen in april eindelijk hun zegje doen. In Antwerpen wordt een nieuwe burgemeester verkozen. Dat zal het politieke debat veel meer opschudden dan een tentenkamp naast het beurshuis, maar naar de uitkomst is het gissen. Het enige wat met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid te zeggen valt is dat in 2012 de wereld niet zal vergaan.

Politiek vakmanschap en veder niets

“Als je de Belgische politiek vergelijkt met een restaurant, komen de gerechten niet alleen na sluitingstijd op tafel. Ze smaken ook naar een stoofpot van verschillende schotels. Het resultaat van te veel chef-koks in de keuken, waarvan af en toe iemand een verkeerd kruidvat aanreikt”, vat de gehele politieke redactie van De Morgen de Belgische politiek samen. 2011 is het jaar waarin het ondenkbare gebeurde: ik kreeg heimwee naar Pauli’s pen.

Van alle lijstjes en verkiezingen die de eindejaarsweken en eigenlijk de hele maand december voor journalisten moeten verlichten, is er eentje waar ik steeds achter blijf haken. De Nederlandse nieuwsdienst NOS verkoos zondagmiddag Mark Rutte tot politicus van het jaar. In 2010 won hij dezelfde prijs, en daarmee volgde hij politici als Alexander Pechtold, Jan Marijnissen en Wouter Bos op. Emile Roemer, de fractieleider van de SP, werd dit jaar tweede.

Genadeloos en glashelder

De verkiezing is geen opiniepeiling zoals Den Haag er het hele jaar door massa’s over zich heen uitgestort krijgt, maar de jury bestaat uit de parlementaire journalisten van alle media. Dat maakt de betekenis – hoe onbeduidend uiteindelijk ook – ietwat merkwaardig, wat Marc Rutte misschien deed besluiten dat hij het als een ‘aanmoedigingsprijs’ beschouwde. Kiezen journalisten bij een politicus van het jaar gewoon voor degene waar ze het inhoudelijk het beste mee overeen komen? De politicus waar ze op zouden stemmen bij parlementsverkiezingen. Nou, nee.

Rutte werd door de journalisten geroemd als een ‘evenwichtskunstenaar’ die ‘vrolijk overeind blijft in een onmogelijke combinatie en van meerderheid naar meerderheid laveert’. Daar valt iets voor te zeggen. De manier waarin hij erin slaagt om de oppositie voor zijn karretje te spannen is ongezien. Dankzij de steun van Geert Wilders’ PVV kan hij een donkerblauw en rechts beleid voeren, maar bij Europese zaken – wanneer de gedoogpartner niet thuis geeft – kan hij rekenen op partijen als de PvdA. Die maken soms amok, maar uiteindelijk stemmen ze altijd met de regering mee. Het verantwoordelijkheidsgevel van centrumpartijen gebruikt hij genadeloos.

Ook zijn communicatie is, zeker in vergelijking met de bestuurderstaal van zijn voorganger Jan-Peter Balkenende, glashelder. Het is verademend om Rutte in debat te zien gaan met het parlement. Zijn beleid wordt er niet vrolijker om. Rutte voert een neoliberale bezuinigingsideologie uit die wordt gerechtvaardigd met de eurocrisis en verteerbaar gemaakt met spektakels zoals de snelheidsverhoging op wegen en de cultuurbezuinigingen. Het zou flauw zijn wanneer het journalistenkorps hem daarom zou verkiezen tot meest walgelijke politicus van het jaar, maar dat zij een afrekening maken zonder zijn beleid in acht te nemen, verandert de politiek.

Politieke verantwoording

In Nederland, waar veel meer journalisten, columnisten en teeveemakers leven van de politieke actualiteit, gaat dat veel verder dan in België. In een artikel uit Vrij Nederland over de almacht van politieke talkshows, vindt regisseur van Pauw&Witteman Bert van der Veer dat de politieke verantwoording niet in het parlement maar op teevee moet worden afgelegd. Als voorbeeld geeft hij een stuntelige act van GroenLinks-fractievoorzitster Jolande Sap. Ze maakte een flauwe grap in het parlement, waar ze volgens van der Veer onvoldoende hard op werd aangepakt door haar collega’s. Dat was bij Pauw&Witteman wel anders geweest.

Politicus wordt een beroep waar strategie en communicatie de belangrijkste vaardigheden zijn. Felix Rottenberg en Jack De Vries trekken dat tot in het belachelijke door in De Wereld Draait Door, maar het is eigenlijk logisch dat journalisten waar iedereen neutraliteit van verwacht zich daarop concentreren. Uit schrik om inhoudelijke uitspraken te doen, is het hele samenlevingsdebat in de politieke actualiteit eigenlijk naar de achtergrond geraakt. Overal. Zelfs bij straatinterviews denken mensen als expert iets over communicatie te moeten zeggen in plaats van hun eigen mening over de res publica te geven. Politiek als vakmanschap, voor zolang het duurt.

De slagschaduw van N-VA

Wanneer iedereen dacht dat politicoloog Dave Sinardet uitgepraat was over de politieke crisis en de regeringsonderhandelingen, bleek hij als homo ook nog een woordje te willen meespreken over de seksualiteit van onze nieuwe premier. “Hoe belangrijk ik het ook vind om als homo open te zijn, ik hecht ook veel belang aan de individuele vrijheid van mensen. […] Als Di Rupo om wat voor reden ook niet klaar is om naar buiten te komen, dan heeft hij daar het recht toe. Rolmodel of niet”, taterde hij in De Standaard. Waarvan, uiteraard, akte.

Na anderhalf jaar onderhandelen, is de Belgische politiek weer genormaliseerd. Tot de volgende verkiezingen, wanneer N-VA waarschijnlijk weer een kans krijgt om België te wurgen, wordt het aloude spel tussen regering en oppositie gespeeld. Een regering die met de drie traditionele partijen elke spanning zal proberen te vermijden, een oppositie die zo mogelijk nog minder inspirerend belooft te worden – te veel belastingen voor de Vlamingen of te weinig milieupremies. Aan u de keuze.

Stomvervelend

De week begon met de gebruikelijke opwinding over de verdeling van de ministerportefeuilles. Die deed denken aan vroegere politieke tijden waarvan men tot voor kort beweerde dat ze nooit meer zouden terugkomen. Veel verrassingen leverde dat niet op. Enkel de nieuwe excellenties op Financiën en Fraudebestrijding (Steven Vanackere en John Crombez) maken benieuwd. Het was Maggie De Block die het meeste opviel. Slechte grappen op internet, metastukken in de kranten om diezelfde grappen te kunnen brengen. Gelukkig werd Caroline Gennez teleurgesteld, zodat De Standaard tenminste daarover een sentimenteel stuk kon publiceren.

De debatten in de Kamer waren, zoals te verwachten viel, stomvervelend. Dat was op te merken aan het deel van de aandacht dat naar het schabouwelijke Nederlands van de premier ging. Elio Di Rupo volgt sinds de jaren negentig taallessen – tijdens de verkiezingscampagne in 2003 kreeg hij complimenten in de Vlaamse pers over zijn beheersing van het Nederlands -, maar deze keer slaagde N-VA erin om hier een gewichtig onderwerp van te maken. Dat het hem niet lukt, zou iets met zijn oren te maken hebben. Ik vond zelfs de achtste cruciale eurotop interessanter.We krijgen een regering die met de drie traditionele partijen elke spanning zal proberen te vermijden en een oppositie die zo mogelijk nog minder inspirerend belooft te worden – te veel belastingen voor de Vlamingen of te weinig milieupremies. Aan u de keuze.

Welles, nietes

Het enige wat de afgelopen dagen wist te amuseren was het moddergevecht tussen CD&V, Open Vld en N-VA. De twee regeringspartijen proberen N-VA weg te zetten als niet in staat een compromis te sluiten, terwijl N-VA beweert wel akkoorden te willen onderteken, maar – u raadt het al – niet tegen elke prijs. Open Vld en CD&V hopen zo een onvrede over de nieuwe regering op N-VA af te schuiven, N-VA wil bewijzen dat ze een ernstige partij zonder extremistische geloofsbelijdenissen is.

Om de verschillende stellingen te staven, wordt de periode waarin de nota van Elio Di Rupo werd voorgesteld eindeloos herkauwd. Bart De Wever argumenteert dat CD&V en Open Vld het Vlaamse front braken en daarmee de Franstalige partijen hun zin gaven, Wouter Beke schijnt een mail van De Wever te hebben waarin hij zich excuseert voor zijn afwijzing. Hij kon zijn radicale achterban niet overtuigen. De eerste officiële reactie van Open Vld was toen positief met een karrenvracht mitsen en maren, CD&V wilde enkel aan onderhandelingen deelnemen met N-VA.

Dat laatste is eigenlijk het enige bruikbare – CD&V hééft een bocht gemaakt. Dat doet die partij wel vaker. Toch zal deze periode nog regelmatig worden omgespit – een aardige reconstructie stond dit weekend in De Morgen -, want ze is van belang voor de perceptie die over N-VA bestaat. Is dat een partij die kan besturen en compromissen sluiten, of is het een bende doctrinairen die niet veel verschilt van Vlaams Belang? Meer dan de maatregelen die de regering Di Rupo neemt, lijkt dat de inzet te worden van de komende weken. Daar heeft niemand 540 dagen op zitten wachten.

De vakbonden trokken beter een flesje open

En daar was hij weer. Door Kathleen Cools voorgesteld als professor Marc De Vos van Itinera – betaald door het bedrijfsleven, gezegend door de Universiteit Gent – mocht hij de betoging van vrijdag bediscussiëren met een vakbondsmilitant. De reden waarom vakbonden geen professoren naar teeveestudio’s sturen, is tekenend voor hun pijnlijke gebrek aan populariteit.

De mensen die vrijdag door Brussel trokken lezen ook de krant. Het zou best kunnen dat ze de columns van Paul Krugman enkel nog maar vluchtig doornemen, nu hij al maandenlang hetzelfde schrijft, maar ze weten maar al te goed dat die Nobelprijswinnaar het Europees crisisbeleid aartsgevaarlijk vindt. Bezuinigen in tijden van recessie doet de economie enkel meer krimpen. Als ze merken dat bij tegenvallende groeicijfers hun verkozen politici enkel overgaan tot meer besparingen, maken zij zich terecht zorgen.

Losgeslagen bankensector

Die mensen kijken ook wel eens teevee. In De Zevende Dag zagen zij zondag Paul De Grauwe aan Etienne De Callatay van Bank Degroof uitleggen dat deze crisis niet in de eerste plaats het gevolg van gulzige overheden en begrotingsexcessen is, maar van een losgeslagen bankensector. De Callatay wilde niet weten van een actievere rol voor de Europese Centrale Bank omdat dat politici zou aanzetten om broodnodige hervormingen – u kent ze wel – uit te stellen. Als burgers merken dat politici eerder een bankier dan een professor van de London School of Economics (vergelijkbaar met Itinera) gelijk geven, vrezen ze maar beter voor hun toekomst. Of ze gaan betogen.

Toch was deze vakbondactie geen mediasucces. In De Morgen werd het aantal betogers (51.679) vergeleken met het aantal ondertekenaars van de internetpetitie van Unizo tegen acties (49.608) – een vergelijking die niet opgaat en waarmee de krant de voorspelbare weerstand van werkgevers enthousiast ondersteunt. Enkele dagen daarvoor wijdde De Morgen een hele pagina aan drie ondertekenaars, en namen ze alvast een voorschot op de uitkomst. Volgens hun voorpagina spleet de vakbondsactie het hele land.De vakbondsactie was geen succes. Dat heeft vooral te maken met de onnoemelijk slechte timing. Het sentiment dat dezer dagen overheerst, is er een van opluchting.

Ein-de-lijk

Dat heeft vooral te maken met de onnoemelijk slechte timing van deze actie. Het sentiment dat dezer dagen overheerst, is er een van opluchting. Na anderhalf jaar onderhandelen, een wereldrecord en een hallucinante beursrit voor het overheidspapier, is er eindelijk een regering. Ein-de-lijk. Het regeerakkoord bevat besparingen, maar het meest concrete wat daarover vandaag valt te zeggen, is dat ze op geen enkele manier te vergelijken zijn met wat Italianen, Grieken en andere zuiderlingen hebben te slikken. Dan trek je eigenlijk best een flesje open.

Door net voor de eedaflegging van de nieuwe regering de straat vast op te gaan, werd een tweede fout voor de vakbonden onvermijdelijk. De inhoudelijke nadruk van hun protest kwam te liggen op het gesloten regeerakkoord. De brugpensioenen, werkloosheid- en wachtuitkeringen worden minder genereus. Dat waren ze nooit, dus de kritiek is terecht, maar de aanpassingen die nu overeen werden gekomen zijn niet erg spectaculair. Meer dan gerommeld wordt er niet. Door niet het bredere verhaal van Krugman en De Grauwe maar een fait divers als aanleiding te nemen, zetten de vakbonden zichzelf te kijk. Karl Van den Broeck reageerde nog het sympathiekst.

Occupy Brussel

Het resultaat in de media daarvan is navenant. De drie mensen die De Morgen uitkoos om hun ongenoegen over de betoging te noteren, waren alle drie jonger dan 35. De Standaard liet drie jonge redacteuren een opiniestuk van dezelfde strekking schrijven. Zij vonden het aanstellerij van de vakbonden. “Wij zijn geen woordvoerders van een ultraliberaal gedachtegoed, noch herauten van een hele generatie. Onze verontwaardiging is er ook niet zozeer een van journalisten, maar van jonge burgers. Ze komt recht uit de buik. En dat buikgevoel zegt ons dat we afstevenen op een nieuw generatieconflict.” (Geen herauten van een generatie, toch een generatieconflict – gelukkig spreken ze niet als journalist.)

Dat generatieconflict is een narratief dat al enige tijd wordt gepromoot – zie vandaag Herman Konings in De Morgen en Gwendolyn Rutten in De Standaard. Conservatieve vakbonden die zich vastklampen aan onhoudbaar geworden verworvenheden voor oudere werknemers tegenover jonge werkkrachten die met angstige ogen naar de rekening kijken. Moet u dat eens vergelijken met het beeld dat over diezelfde jongeren werd geschetst in de sympathieke krantenstukken over Occupy Wall Street en alle afgeleiden. Daarin deden journalisten het lijken alsof de jongere generatie in opstand kwam tegen bankieren, lobbyisten en technocraten. Alle mogelijke gruwelvormen van het kapitalisme werden bestreden. Die acties genoten de vanzelfsprekende steun van de publieke opinie.Net als bankiers doen ook vakbonden verder alsof er de afgelopen jaren niets veranderd is.

Instituten

De vakbonden hebben dezelfde problemen als traditionele partijen. Het zijn uitgewoonde instituten die niet meer in staat zijn om enig verzet in een oneerlijke wereld te organiseren. In de media moet je vereenzelvigd worden met jonge mensen (een symbool van succes) om enige kans op slagen te hebben. Het is cynisch om te zien dat vakbonden met grosso modo dezelfde eisen als de hemelbestormers van Occupy Wall Street – die zich overigens ook zelf liefst niet associëren met werknemersorganisaties – toch de jongeren tegen zich krijgen. Je zou dat kunnen wijten aan een kinderachtige berichtgeving van de media, maar uiteindelijk ligt de schuld bij de vakbonden. Net als bankiers doen zij verder alsof er de afgelopen jaren niets veranderd is.

Het duistere pad van Itinera

Meestal lijkt Ter zake op een studioversie van Man bijt hond, met dat verschil dat steeds dezelfde dorpsgekken mogen aanschuiven. De lichtgewichten die het programma presenteren – Lieven Verstraete is meer in Braziliaanse muziek geïnteresseerd dan in de economische crisis – helpen het zaakje er niet op vooruit, maar waarschijnlijker is het dat de publieke omroep niet genoeg middelen heeft om een actualiteitenrubriek met een professionele redactie te produceren. Soms wordt de aanhoudende kijker echter beloond.

Enkele dagen geleden – niemand geloofde dat er ooit een begroting zou worden opgeleverd – woedde onder commentatoren en andere omstanders een debat over een eventuele regering van technocraten. Het olijke duo Roland Duchâtelet en Wouter Torfs kreeg in De Zevende Dag minutenlang de tijd om te dromen van beleidsmakers die zouden doen wat nodig is. Het is eigenlijk beangstigend om te merken hoe kwetsbaar het democratische weefsel is, maar wij hebben in tegenstelling tot Italianen en Grieken nog even het comfort dat we met zoveel ongein kunnen lachen.

Technocraten onder elkaar

In een land waarin de ene technocraat (Geert Noels) weigert in debat te gaan met de andere (Paul De Grauwe), moet je wel ver heen zijn om te denken dat zulke heren makkelijker dan politici een compromis kunnen vinden. Om maar te zeggen dat de timing van Ter zake perfect was om een oud artikel van Marc Reynebeau op te warmen. Die had enkele weken geleden geschreven over die andere voorbeeldtechnocraten van Itinera en hun troebele financiering. De bal lag al een hele tijd op de stip, maar met een reportage en studiogesprek trapten de programmamakers hem  – hier past een fraaie voetbalterm – binnen.In een land waarin de ene technocraat (Geert Noels) weigert in debat te gaan met de andere (Paul De Grauwe), moet je wel ver heen zijn om te denken dat zulke heren makkelijker politici een compromis kunnen vinden.

De reportage ging niet enkel over Itinera. Joep Konings van de Vlaamsgezinde denktank VIVES mocht beweren dat hij onafhankelijk en objectief was. Op zich best geestig – net als Bart ‘Uplace’ Verhaeghe die zijn schenkingen aan Itinera vergeleek met donaties aan Unicef – maar het was toch vooral Marc De Vos (een jurist die zich laat betalen om als econoom door te gaan) en zijn denktank die een onuitwisbare indruk maakten. Op Verhaeghe na zijn de meeste financiers van Itinera anoniem, dus zij hadden ook het meeste uit te leggen.

Grove provinciaal

De Vos herhaalde stamelend zijn gekende riedel dat Belgen klein en bekrompen zijn omdat ze iedereen meteen een etiket opkleven. Als blijkt dat Itinera draaiende wordt gehouden door geld van het bedrijfsleven, zou iedereen verkeerdelijk concluderen dat Itinera een spreekbuis van de werkgevers is. Net zoals mensen, kortzichtig als ze zijn, aannemen dat de vakbonden de werknemers vertegenwoordigen. Je moet een grove provinciaal zijn om te geloven dat het hokjesdenken aan de Belgische landsgrenzen ophoudt, maar eigenlijk is de redenering van De Vos te simplistisch om serieus te nemen. Het bezwete voorhoofd van deze knappe kop verried zenuwachtigheid toen hij zijn belabberde verdediging weinig enthousiast uitspuwde. De Vos af.

Ik zat ondertussen parmantig te glunderen. Ter zake haalt een professor onderuit die ze zelf wekelijks opvoeren als expert. Maar de pret was nog niet afgelopen. In de studio mocht Marc Reynebeau nog eens over Ivan Van de Cloot heen. Waar je geen medelijden met De Vos kon krijgen omdat de reportage strak gemonteerd was en enkel citaten werden uitgezonden, waren er voldoende momenten om halsoverkop met Van de Cloot te sympathiseren. In alle intellectuele eerlijkheid: die man slaagde er niet één keer in een steekhoudende argumentatie op te bouwen. Altijd weet hij gezwind te zeggen wat te doen, nu deed hij denken aan een pafferig tienerkind dat een geloofwaardige uitleg zocht voor de lege snoepkast. Het enige wat hij kon was verontwaardigd knorren – hij vond het een persoonlijke belediging – en een klap geven op een stapeltje studies die hij om onduidelijke redenen voor zich had neergelegd. En die riedel van De Vos herhalen natuurlijk.

436 artikels

Het was een plezier om naar te kijken. Mijn persoonlijk hoogtepunt was toen Reynebeau een voorbeeld gaf van een standpunt van Van de Cloot dat misschien gekleurd zou kunnen zijn. Ik dacht dat hij iets zou noemen dat Van de Cloot wel van de tafel kon redeneren, maar blijkbaar vindt deze technocraat dat de overheid alleen maar besparingen en geen enkele belastingverhogingen mag doorvoeren. Zoiets durft Bart De Wever zelfs niet te verdedigen, en die jokt tegenwoordig (over de roerende voorheffing van staatsbons) om het begrotingsakkoord te torpederen. Van de Cloot brabbelde verder.

In 2010 plaatsten kranten 436 interviews met of opiniestukken van deze schimmige figuren en hun medewerkers. Dat maakte dit Man bijt hond-item misschien iets minder vrolijk. Ze domineren het publieke debat, maar zijn niet bereid de minste informatie over hun broodheren op te dissen. Die krampachtigheid is omgekeerd evenredig aan de vanzelfsprekendheid waarmee hun argumenten, gepresenteerd als het denkwerk van onafhankelijke intellectuelen, worden overgenomen. Schoenmakers gaan zelfs geloven dat zij de enige waarheid in pacht hebben. In 2011 krijgen de heren waarschijnlijk evenveel aandacht. Steeds bereikbaar, steeds bereid hun voorstellen nogmaals op te lijsten. Altijd dezelfde dorpsgekken.

Nulgroei voor de markten, applausje voor onszelf

Nee, werkende mensen moesten zich volgens Karel Van Eetvelt over de besparingen niet ongerust maken. ‘Mensen die jarenlang van uitkeringen leven, mogen zich terecht zorgen maken. Maar ik vind dat niet meer dan normaal’, zei hij er tegen Lieven Verstraete bij. In de Verenigde Staten werden de werkloosheidsuitkeringen – ik hoop dat hij het enkel daarover heeft – tijdens de crisis verlengd. Gelukkig hebben wij hier geen hangmatsocialisten zoals Obama.

Wat aan de begrotingsonderhandelingen momenteel het meest opvalt, is het gemak waarmee de politieke journalisten zich laten meeslepen. Waar de onderhandelaars vijftien maanden nodig hadden om een communautair akkoord te sluiten, was een voorspellinkje van een woordvoerder genoeg om hen vorig weekend allemaal te doen geloven dat de begroting in twee dagen gepiept zou zijn. Wanneer zo’n deadline, die ze met de eigen lippen hebben opgeblazen, weer niet wordt gehaald, lopen ze te sakkeren dat het niet snel genoeg gaat. En dat de financiële markten voor de deur staan. Die staan daar ondertussen al anderhalf jaar te trappelen.

Dol op recessie

Wanneer er een akkoord gesloten wordt, zullen het niettemin de financiële markten zijn die door politici ter verantwoording worden aangeroepen voor de besparingsgolf. Europa wil misschien dat het begrotingstekort onder de 3 procent blijft, maar aangezien bijna geen enkel euroland zich daaraan houdt, maakt dat weinig indruk. De financiële markten klinken veel indringender. We moeten onszelf pijn doen om die markten te vriend te houden. Politici denken dat markten van pijn houden.We moeten onszelf pijn doen om de markten te vriend te houden. Politici denken dat markten van pijn houden

Dat is gek. Wanneer overheden in crisistijden besparen, stagneert de economie. Dat is wat momenteel in Europa aan het gebeuren is. Alle groeicijfers worden naar beneden bijgesteld. Het is de slechtst denkbare tijd om een historische besparingsronde door te voeren als je de economie niet stil wilt leggen. Toch staan alle politici te drummen om daaraan te beginnen, omwille van de financiële markten. Er is nochtans weinig empirisch bewijs dat zij enthousiast raken over een nulgroei of een recessie.

Het bewijs dat markten van besparingen houden, is op zijn zachtst gezegd ook troebel. Ierland lijkt zich uit de crisis te kunnen bezuinigen, maar alle andere Europese landen die draconische maatregelen doorvoerden, betalen nog meer rente dan enkele maanden geleden. De Verenigde Staten lenen spotgoedkoop, ondanks hun staatsschuld en politieke onwil om tot een bezuinigingsplan te komen. De starre houding van de Europese Centrale Bank is waarschijnlijk veel betenisvoller dan eender welk wurgend besparingsplan.

De index heeft het gedaan

Een andere misvatting waar alle politieke partijen zich aan laten vangen, betreft een mantra die steeds luider klinkt. We hebben allemaal boven onze stand geleefd. Het moet met minder. Wat begon als een ouderwetse bubbel in de Amerikaanse bankensector, is omgeknutseld tot een crisis van de Europese welvaartsstaat. Veel is daar niet voor te zeggen. De Belgische staatsschuld nam de afgelopen jaren gestaag af, tot de banken miljarden nodig hadden. De knik die dat veroorzaakte, komt in alle Europese begrotingspapieren terug. Dat België het in vergelijking met de andere nog best goed doet, en er hier van een handelstekort geen sprake is, is natuurlijk gelogen.

Typen als Van Eetvelt zijn erin geslaagd het crisisgevoel te verbinden met de Belgische overheid. Zoals de eminente conservatief John Gray dit weekend in De Standaard betoogde, maken wij een systeemcrisis mee. Als geen andere crisis is deze mondiaal (of Europees), maar toch is het de Belgische index die de schuld krijgt. Alsof de afschaffing daarvan, of het meer verarmen van werklozen, zou helpen. De nationale schaal waarop politici de crisis denken te moeten en kunnen verhelpen, doet vermoeden dat ze er nog minder dan veel economen van hebben begrepen.

Het gidsland naar die gekkigheid is Duitsland. Al dan niet onder leiding van een technocraat moet elk euroland Duitsland proberen te evenaren. Flexibele arbeidsmarkt, liefst met de bodem eruit. Dat lijkt op aansturen van Angela Merkel te zijn, hoewel het een hele opdoffer voor haar zal worden als blijkt dat haar competitieve industrieboeren niets meer kunnen verkopen aan de andere platbezuinigde lidstaten van de gesloten economie die Europa is. Als het eenmaal zover is, gaat hier waarschijnlijk definitief het licht uit.

Daar komen de Europese bovenbazen

Gelukkig ben ik geen Italiaanse columnist. Anders had ik Silvio Berlusconi moeten verdedigen, en honend schrijven over de feestelijkheden die uitbraken na zijn vertrek. Tijdens wat in navolging van de Arabische lente ondertussen de Europese herfst werd gedoopt, oogde het merkwaardig om mensen hun verkozen politici enthousiast te zien uitwuiven. Daar komen de technocraten, daar komt Europa.

In België zal het staatshoofd niet gauw vervangen worden door een stromannetje van de Europese Unie – misschien omdat men niet weet wie hier precies de leiding heeft – maar de politieke discussie wordt ook hier al jaren beheerst door een technocratisch jargon. Elke partij die het schikt verwijst naar de financiële markten of de Europese bovenbazen om broodnodige hervormingen te propageren. Die worden zelden concreet gemaakt, hoewel weinig verbeeldingskracht nodig is om te begrijpen wat daarmee wordt bedoeld.

In juni hielp de Europese commissie een handje door zes aanbevelingen te doen. Die waren niet erg origineel en deden bij rechtse politici het water in de mond lopen. Vooral de positieve reactie van N-VA was merkwaardig, omdat Bart De Wever enkele weken daarvoor, op een nogal gemakzuchtige manier, het democratisch deficit van de Europese Unie had aangekaart. Sindsdien proberen politici die het goed uitkomt deze maatregelen als neutraal en essentieel in de markt te zetten. Vrij van elke ideologie.

Onzinnige neutraliteit

Er zijn twee verschillende manieren waarop een beleidsvoorstel neutraal kan zijn. De eerste is onzinnig. Iedereen die het goed voorheeft met de toekomst van België, of zelfs nog maar met die van Vlaanderen, moet de Europese aanbevelingen uitvoeren. Anders gaat dit land om, en krijgen we de financiële markten over ons heen. Politici proberen doorgaans hun voorstellen zo aan de man te brengen – Groen! doet net hetzelfde met klimaateisen -, en altijd is dat discutabel. Zeker wie de financiële markten aanhaalt, die nog het meeste lijken op een losgeslagen gek waar geen staat op te maken valt, praat onzin als hij objectiviteit claimt.

Met de Europese aanbevelingen is het niet anders. Neem het verlagen en beperken van de werkloosheidsuitkeringen. Wie weet hoe groot de armoede bij werklozen is (33 procent) kan die voorstellen niet als neutraal weg parkeren. Op het meest basale niveau ligt daarin een keuze besloten tussen economische efficiëntie en de waardigheid van elk menselijk leven. Als het dient om de financiële kloof tussen werken en niet werken te vergroten, kan ook het minimumloon worden verhoogd. Een actiever arbeidsmarktbeleid voeren is een andere mogelijkheid, dus het is flauw om te beweren dat mensen onder de armoedegrens duwen de enige mogelijkheid is.

Sixpack

Een andere en zinnigere manier waarop Europese voorstellen neutraal zijn wordt zelden bediscussieerd en tegenwoordig vooral door linkse partijen genegeerd. De Europese aanbevelingen die enkele maanden geleden werden gedaan waren losse flodders van de commissie, maar ondertussen werd een wetgevende sixpack in het Europese parlement goedgekeurd.  Daarin staat de bekende Maastrichtnorm ingeschreven. Begrotingstekorten mogen niet hoger dan drie procent liggen, en de schuldgraad van een land zit maar beter onder de zestig procent. Wie deze doelstellingen niet haalt, kan worden beboet.

Op Europees niveau is dat democratisch beslist. Er zijn zelfs een hele rits parameters aan toegevoegd zoals het arbeidsmarktbeleid en de woonmarkt, die ook gesuperviseerd worden. Daarmee geeft Europa een duidelijke, centrumrechtse maat aan. Ik vind dat een onzalig idee, en denk dat het catastrofaal is om in een razernij de welvaartsstaat weg te bezuinigen, maar binnen de Europese instellingen is het op een correcte manier beslist. Dan hebben de lidstaten zich daaraan te houden, en zijn dat op het Belgische niveau neutrale dictaten.

Inspiratiebron

Daar zijn enkele bedenkingen bij te maken. De Europese Unie kampt momenteel met een ‘spectaculair legitimiteitprobleem waarmee we dringend aan de slag moeten’, om de altijd even erudiete Hendrik Vos te citeren. Iedereen is het erover eens dat er iets mis is met Europa, maar weinigen kunnen het benoemen en niemand kan het verhelpen. Daarnaast is Europese wetgeving wel vaker relatief gebleken. Wij werden gewaarschuwd door eurocommissaris Olli Rehn, maar Frankrijk bleef met een groter overheidstekort onvermeld.

Toch zou in de Belgische politiek een duidelijke lijn moeten worden getrokken. Het heeft geen enkele zin om alle omstreden beslissingen die door Europa worden genomen nogmaals door Belgische politici in de media te laten uitvechten. Het was het volste recht van Paul Magnette om de zes aanbevelingen van de commissie als inspiratiebron weg te lachen, maar wanneer de commissie straks gesteund door het parlement dezelfde maatregelen uitvaardigt, zou hij zich daarmee nodeloos aanstellen. De Europese Unie wordt groot, en daar heeft iedereen mee te leven.